تاریخ هزارساله هیئت های عزاداری (سالگرد تیرباران شهدای هئیت های موتلفه اسلامی)
نشست (گریه های عبادی سیاسی، همخوانی اشک و خون) - محرم 1393
بسمالله الرحمن الرحیم
اگر شما در تمام ادیان، تمدنها، فرهنگها و آیینهای جهان بگردید، شاید هیچ نهاد اجتماعی و مدنی را در جهان و همینطور در جهان اسلام و بهویژه این هیئتها، هیئتهای بزرگداشت یاد اولیاء خدا، پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت ایشان و بطور خاص نگهداشت پرچمهای سرخ و سیاه، علامت عزا و اعتراض و به علامت آمادهباش برای فداکاری، پرچمی که آرم خون حسین دارد و عزای سیدالشهدا، نهادی اینقدر مردمی و اجتماعی و اینقدر مؤثر، هم در تربیت و هم در سیاست، پیدا نکنید.
یک وقت صحبت از غم و غصه شخصی و عزای شخصی برای یک مورد شخصی است که این امر همه جا بوده و هست و خواهد بود؛ همیشه کسانی به کسانی علاقه و محبت دارند و از کسانی متنفر هستند، با مرگ اینها عزادار میشوند و با مرگ آنها خوشحال میشوند؛ این یک چیز استثنایی و تازهای نیست.
اما این که یک نهاد اجتماعی و مردمی مثل رگهایی که در کل پیکر و بدنه جامعه گسترش پیدا کرده است، خون آگاهی، احساس و آمادهباشی را منتشر میکند و نمیگذارد هیچ ظلم و جنایتی در تاریخ فراموش بشود، و بهخصوص در مذهبی که شاید تنها مذهبی است که تمام رهبران آن شهید شدند؛ هیچ مذهب دیگری در جهان و هیچ مذهب دیگری در اسلام و مذاهب اسلامی نیست که تمام رهبران آن را کشته باشند و هیچ کدام از آنها عمر طبیعی نکردهاند.
امام حسین(ع) فرمودند: همه ما را خواهند کشت، «مَا مِنَّا إِلَّا مَقْتُولٌ أَوْ مَسْمُومٌ»؛ یا علناً شمشیر میکشند و خون ما را میریزند، یا ریاکارانه و مخفی ما را ترور میکنند تا مسئولیت آن را هم بهعهده نگیرند، مسموم میکنند و مواردی از این قبیل. رهبران شما و رهبران ما، اهلبیت پیامبر و ائمه ما، ائمه معصومین، از جوان ۲۴-۲۵ ساله که امام جواد(ع) فرزند امام رضا(ع) است و در 24-25 سالگی ایشان به سن شماها شهید شده است، امامی که دیرتر از همه شهید شده است امام صادق(ع) است که ایشان میانسال بود. این مذهب چه پیامی داشته است، چه میخواسته است و چه گفته است و چه خطری برای قدرتهای فاسد داشته است که ظرف دوونیم قرن، یعنی 250 سال، از علی و فاطمه تا امام حسن عسکری، همه آنها را غالباً در جوانی و میانسالی کشتند؟ و آخرین آنها هم که غائب است، او هم قرار است یک نبرد جهانی را رهبری کند و او هم به قدرتهای جهان وعده همکاری نداده است، یعنی همه آنها را تهدید کرده است که خواهد آمد و همه رژیمهای فاسد در جهان و همه حکومتهای سلطه را سرنگون خواهد کرد. این بزرگترین انقلاب در تاریخ بشر، انقلاب جهانی است و بعد تشکیل مردمیترین، عادلانهترین، دینیترین و انقلابیترین حکومت، یعنی حکومت واحد در سراسر جهان است یعنی آن هم باز صحبت از انتقام از همه ستمگران تاریخ است و آن هم صحبت عدالت اجتماعی و اقتصادی است.
خب حالا این نهاد هیئتها، که ما کاری نداریم که شما چه هستید و چه میگویید، ما به خیابان میریزیم، پابرهنه میشویم، به سر و سینهمان میزنیم و نمیگذاریم شما خونهای پاکی را که ریختید، بشویید، نمیگذاریم این خونها بخار بشود و برود. ما هر سال با اشکمان این خون را زنده و تازه نگه میداریم، بطوری که هزار و چهارصد سال بعد هم که الان است، هنوز این خون حسین و اصحاب و اولاد حسین در زمین کربلا تازه است.
بنابراین هیئتهای عزاداری و برپا نگهداشتن پرچم، هم ادراک دینی است و هم احساس دینی است، هر دو؛ این یک کار بسیار بزرگ است. با میلیاردها پول، با زور، با تلقین و با تبلیغات نمیشود یک چنین نهادی را ساخت. بیش از هزار سال است که این هیئتها هست. غیر از زمان خود اهلبیت بود که میگفتند حتی در خفقانبارترین دیکتاتوریها قدغن میکردند که یک تشییع جنازه آرام برای رهبران ما صورت بگیرد؛ حتی قدرتهای فاسد موقع دفن به تابوت اینها بودند تیراندازی میکردند، بدنهای آنها را تکهتکه میکردند و قدرتهای فاسد نمیگذاشتند شما یک مراسم یادبود برای اینها بگیرید و حرفهای آنها را بگویید. در زمان حیات آنها غالباً نمیگذاشتند اینها حرف بزنند و تفسیر قرآن بگویند؛ حتی نمیگذاشتند بحثهای غیر سیاسی هم آزاد انجام بشود.
در همان زمان بنیامیه، ترجمهها از غرب و شرق شروع شده بود؛ در زمان بنیعباس که تازه آنها شعار شیعی هم داده بودند آمدند. رژیم بنیامیه را ایرانیها با پرچم سیاه و عزای امام حسین(ع) سرنگون کردند. بنیعباس با شعار این که ما هم جزء اهلبیت هستیم و برای اهلبیت قیام کردیم، حتی بعضیها نقل کردند که درباره پرچم سیاه بنیعباس میگفتند این پرچم عزای شهیدان است؛ اینجوری مردم ایران و خراسان به صحنه آمدند و رژیم بنیامیه را سرنگون کردند. منتهی به جای اهلبیت(علیهمالسلام)، بنیعباس آمدند که آنها هم میگفتند ما هم یک شاخهای از اهلبیت هستیم! آنها در واقع سوار موج شدند و این انقلاب را مصادره کردند. در دوران بنیامیه، اینها و ائمه ما کنار هم بودند، چون هر دو با هم علیه بنیامیه مبارزه میکردند؛ اینها هم میگفتند ما علوی هستیم! سفاح و منصور، گاهی با امام باقر(ع) و امام صادق(ع) علیه حکومت بنیامیه جلسات مخفی داشتند؛ وقتی انقلاب شد، دست خودشان را رو کردند و بعد همان برخوردهای تند خود آنها با اهلبیت شروع کردند. در زمان امام صادق(ع) رژیم عوض شد و یک نفسی پیدا شد، این وسط ایشان توانست علنی چند هزار شاگرد تربیت کند و کارهای بزرگ کرد.
در عین حال شما ببینید هم امام باقر(ع) و هم امام صادق(ع) ازجمله وصیتهای آنها این بود که وقتی ما رفتیم، هر سال موقع حج یک گروهی از پیروان ما در منا بیایند و برای ما گریه کنند و برای ما عزاداری کنند، یک عده به منا میآمدند و آن وسط شروع به عزاداری میکردند که در واقع آن مراسم یک جور برنامه برائت از مشرکین بود که مردم و حجاج که نمیدانند چه خبر است بپرسند قضیه چیست؟ بگویند عزای پسر پیامبر است. بپرسند چه شده؟ فوت کردند؟ سکته کردند؟ بگویید نه آنها را کشتند! چه کسی کشته؟ اینها. عجب! اینها که میگویند اسلامی هستند؟ دروغ میگویند. چرا او را کشتند؟ مگر چه میگفته است؟ اینها را میگفته است. یعنی ظاهر آن عزاداری و اشکی بود، ولی در باطن یک جنبش معرفتی، انقلابی و از جمیع جهات بود.
این گریههای امام سجاد(ع) تا آخر عمرشان، این گریههای فاطمه زهرا(س) بعد از رحلت پیامبر(ص) در اعتراض به آن کودتایی که شد، اینها گریههای سیاسی بود، یعنی گریههای عبادی- سیاسی است. اصلاً هر کاری که پیامبر و اهلبیت کردند عبادی بود؛ عبادی- اقتصادی، عبادی- سیاسی، عبادی- خانوادگی و عبادی- علمی. این اشکها که در ملاءعام بیایید اشک بریزید و عزا بگیرید و هزار سال گذشته باشد و باز هم داد بزنید، معلوم است که این عزاداری، عزاداری از جنس سیاسی است. چون اصلاً ائمه ما همه سیاسی بودند، وگرنه چرا آنها را بکشند؟ کسی آدم غیرسیاسی را نمیکشد؛ مگر آنها دعوای شخصی داشتند؟ ائمه ما که به خاطر دعوای شخصی کشته نشدند و شهید نشدند، همه آنها را قدرتهای حاکم، شاهان و قدرتهای مستکبر کشتند. چرا؟ چون اینها مبارز بودند؛ چرا؟ چون اینها میگفتند شما صلاحیت حاکمیت ندارید و شما غاصب هستید.
اولین ناروایی را که دشمنان زدند، وقتی دیدند جلوی این هیئتها با این فلسفه، با این مقاومت تاریخی، با این گستره و عمق مردمی و با این وسعت اجتماعی که همه طبقات با پول خودشان و با خرج خودشان، حتی گاهی خطر میپذیرند! یک زمانی متوکل گفت هر کس به زیارت حسین میآمد، میگفت او را بکشید و خیلیها را کشتند. قبر سیدالشهدا را خراب کردند و به آب بستند و شخم زدند که اصلاً گم بشود و محو بشود تا کسی نداند حسین کجا دفن شده است بشود شهید گمنام! آنها چندین حلقه، نگهبانهای ویژه داشتند، ولی اینها باز هم میآمدند. بعد گفتند: هر کس بیاید میزنیم دست او را قطع میکنیم. گفتند قطع کنید. دست آنها را قطع کردند. آنجایی که میگویند زیارت حسین واجب است، اینجاست. اینها میخواستند نام حسین و این پرچم را کلاً از تاریخ محو کنند؛ آنجا میگویند واجب است ولو تقیه نکنید ولو کشته شوید. زمان صدام هم همینطور بود؛ راهپیماییهای اربعین را که نمیگذاشتند، هیئتهای مخفی، نخلها، دوتا دوتا و چهارتا چهارتا شبها میرفتند و هر سال هم چندین نفر از شیعیان عراق شهید میشدند. اما وقتی به عنوان عزاداری بطور طبیعی و اولی بگویند زیارت امام حسین مستحب است. بسیار خب، کاری ندارد، چیزی که مستحب است واجب نیست، اگر خطر داشت که مستحب هم نیست، آن خطرات شخصی است که میگویند اگر بروی فلان کار میشود. اما اگر بگویند که اگر به زیارت نروید، نام حسین، پرچم توحید و عدالت به کلی پایین میآید، مسیر تاریخ و دین را عوض میکنند اینجا دیگر مستحب نیست و حرام نمیشود، حتی هرچه خطر بیشتر باشد، اتفاقاً این حرکت واجبتر میشود، چون معنای آن عوض شد و کارکرد آن عوض شد.
ببینید یک وقتی یک دیوانهای میآید و توهینی به مقدسات میکند، دیوانه است و کار او هم اثری ندارد؛ یا وقتی یک کسی دیوانه نیست و آمده در رسانههای عمومی شروع به اهانت میکند اینجا دیگر معنای آن عوض میشود و حکم آن عوض میشود، چون اثر اجتماعی آن عوض شده است. عزاداری به عنوان اولی بله واجب نیست فوقش مستحب است اما به عنوان ثانوی، وقتی حکومتها میگویند شما را میکشیم، شما را بمباران میکنیم و دست و پای شما را قطع میکنیم، رضاخان شب عاشورا در همین مشهد کارناوال شادی راه انداخت و گفت برای این که میخواهیم اعصاب مردم خراب نشود و برای مردم نشاط و شادی راه بیندازید! آنجا واجب میشود در برابر او بایستید، چون معلوم است که او میخواهد این اعتبار را بشکند و این یک حرکت سیاسی و حفظ سنگر اجتماعی است. رضاخان یک آدم عرقخور و تریاکی بود. فرض کنید خودش به عنوان یک شخص برود چاقوکشی کند و جلوی یک هیئت را بگیرد این یک مسئله شخصی است. شرایط فرق میکند.
شما میدانید اول که رضاخان میخواست بیاید پابرهنه توی هیئتهای امام حسین میدوید و جلوی هیئت راه میافتاد سینه میزد. هیئت قزاقها (نظامیها). در همین ارگ دولت، تکیه دولت تهران، جلوی هیئت میآمد و سینه میزد. آدم عرقخور تریاکی که فاسد بود اصلاً نماز نمیخواند، حالا اینجاها میآمد. وقتی که کودتا کرد، به قدرت رسید و فریب داد، چون به علما وعده داده بود که من عرقفروشیها و فاحشهخانهها را تعطیل میکنم و اوایل یک مدتی هم جلوی اینها را گرفت؛ بعد که مستقر شد و مسلط شد، گفت اصلاً عزاداری امام حسین بهکلی ممنوع است و هر کس عاشورا و تاسوعا بیرون بیاید، سر درِ خانهاش سیاه بزند، پرچم بزند یا بلندگو بگذارد، در خیابان یا حتی در خانهاش عزاداری کند، با او برخورد میشود. خیلیها را سر این قضایا زدند و گرفتند. بعد هم گفت زنان شما باید به خاطر پیشرفت برهنه بشوند و حجاب را کنار بگذارند! از پیشرفت این کشف حجاب و عرقخوری و اینها را یاد گرفته بود، دیگر آن نظم، تلاش و برنامهریزی نه؛ بعد گفت ما آخوند نمیخواهیم و کل روحانیت باید خلع لباس بشوند و تمامی حوزههای علمیه تعطیل شد. آمد حرم امام رضا(ع) را هم تعطیل کرد و گفتند اینجا را موزه میکنیم، هفتهای دو روز بلیت بفروشید تا بیایند دو ساعت مثل موزه از این ساختمان قدیمی و معماری قشنگ دیدن کنند، با کفش بگردید؛ یک مدتی هم این کار را کرد و بلیط فروخت! بعد که اعتراضات شد ترسید. معنای همه اینها چیست؟ هم آن وقتی که جلوی هیئت راه افتاده بود میفهمید که این یک حرکت سیاسی و اجتماعی است و چون مردم به امام حسین علاقه دارند، این راه نفوذ در افکار عمومی است و معنی سیاسی دارد، هم آن وقتی که به سرکوب این قضایا شروع کرد، به خاطر آثار سیاسی – اجتماعی آن بود.
خب حالا اینها چه کار کردند؟ آمدند بر روی دوتا خط روشن کار میکنند: یکی این که معنای سیاسی، انقلابی، عدالتخواهانه و اجتماعی را از عزاداری و از هیئتها بگیرند؛ حالا که نمیشود جلوی هیئتها ایستاد و عزای امام حسین را نمیشود محو کرد چون هزار سال بوده است حالا بیایند کارکرد و معنای آن را عوض کنیم. بیاییم اینجا فقط زخمهای امام حسین را بشمارید، ته عزاداری این باشد که اینها کتک خوردند، شلاق خوردند و آب به آنها ندادند و... که همه اینها جنایت است و باید هم گفته بشود، اما اینها ته خط نیست. بیاییم مسئله را شخصی کنیم. بگوییم یک اشخاصی با این اشخاص مقدس برخورد شخصی داشتند، خدا آنها را لعنت کند، اگر ما یزید و حرمله و شمر را گیر بیاوریم اینها را تکه تکه میکنیم. برای چه اینها را میگویند؟ برای این که اینها نیستند تا ما بخواهیم هزینه کنیم؛ آن زمان اگر بودی همانطور که الآن میترسی و میگویی به قدرتهای فاسد مرگ بر آمریکا و اسرائیل و بگویی مرگ بر شاه و صدام نگویید مرگ بر آل سعود نگویید، آن موقع هم میگفتی مرگ بر یزید نگویید! ولی الآن که آنها نیستند این را میگویی. بیاییم این را شخصی کنیم و بگوییم اینها مظلوم بودند و به ظلم شخصی کشته شدند؛ از تشنگی و کتک خوردن و گرفتاری و اینها نگوییم. اصلاً یک کلمه نگویید که اصلاً دعوا سر چه بوده؟ اینها چه میگفتند آنها چه میگفتند؟ برای چه آنها اینقدر ایستادند تا کشته بشوند؟ آنها بدون دلیل که نیامدند تا اینها را بکشند. اینها چه خطری برای آنها داشتند؟ آنها اصلاً چه میگفتند؟ امام حسین(,) که میفرماید: «مِثْلِی لَا یُبَایِعُ مِثْلَهُ» (مثل من با مثل یزید بیعت نمیکند)، مشکل سر چیست؟ وقتی او اصلاً میگوید «مثل او»، معلوم است که مسئله شخصی نیست. فردی مثل من نباید با فردی مثل این بیعت بکند و با حکومت و سلطه فاسد همکاری بکند و حکومت او را به رسمیت بشناسد و جلوی او بایستد. کاملاً خواستند بگویند این یک مسئله خاص شخصی بوده و اصلاً مهم نیست که چه بوده است؛ ما میخواهیم ثواب ببریم و ثواب بکنیم. راه آن هم این است که مثلاً یک قمهای بزنیم، یک شلهای بخوریم و یک اشکی بریزیم. اینجا کباب آنجا هم کباب! یعنی باز ما را به بهشت ببرند و اینجا هم بخوریم! مسئولیتشناسی نیست، آگاهی نیست و خطر کردن نیست. یک مناسکی مانند مناسک بقیه ادیان است و همه ادیان مناسک دارند؛ بتپرستها، مسیحیها و بوداییها هم مناسک دارند و همه دارند، فقط ما نداریم. اشخاص دیگر برای آنها همینجوری مهم هستند. از آن امامت بیرون نیاید. امام حسین نه، بلکه حسینجان! حسینجان، حسینجان. امام حسین کو؟ امام نه. چون امام یعنی رهبر شماست. الآن که یزید نیست شما باید پشت سر او حرکت بکنید و با ظلم و ستم درگیر شوی. نه ما امام حسین نمیخواهیم ما حسین جان میخواهیم! امام مهدی را نمیخواهیم، بلکه مهدیجان را میخواهیم. «جان» گفتن که هزینهای ندارد، ثواب هم دارد، اما آنها امام ما نیستند چون اگر آنها امام تو باشند، وقتی همه امامان تو کشته شدند معنای آن این است که یک زندگی بیخطر مفتخورانه انگلصفتانه و عافیتپرستانه... معنای این زندگی این نیست و این زندگی مناسب کسانی که او را امام خود میدانند نیست. بعد از شما میپرسند چه شد که تمام رهبران شما را کشتند؟ چرا تو اصلاً دشمنی نداری؟ اصلاً جان تو هیچی، اما آبرویت، وقتت، و آسایشتان هیچکدام به خطر نمیافتد؟ این امر چگونه است؟ مگر این که این کسانی که الآن بر جهان حاکم هستند، حسینی هستند نه یزیدی. چون اگر این خط خط امام حسین مثل همان خط یزید است -که هست- پس آنها با تو کاری ندارند. به همین علت آنها از عزاداری تو نمیترسند و چرا حتی برای هیئت تو قند و چای میآورند؟
من عرض کردم که اولین عزاداری رسمی و باشکوه را خود یزید برای امام حسین برپا کرد. وقتی او دید افکار عمومی خیلی خشمگین است. گفت من نگفتم آنها را بکشند. من گفتم جلوی درگیری و خونریزی را بگیرند. این ابنزیاد خودش بلند شده رفته این کارها را کرده! ما گفتیم بروید کلاه بیاورید، آنها رفتند سر آوردند. من به شما تسلیت میگویم. او مجلس عزا برپا کرد و گفت قرآن پخش کنید و به مردم گفت فقط قرآن بخوانید و ثواب آن را به حسین بدهید! هیچ پرسش، پچپچ و ور وری نباید باشد. شما قرآن بخوانید و به سمت حسین فوت کنید و ثواب آن به حسین برسد! ما در مشهد هم چنین هیئتها و عزاداریهایی را داریم! الآن هم داریم منتهی به یک شکل دیگر!
پهلوی اول با عزاداری مبارزه کرد، بعد دید نمیتواند، بعد آنها گفتند بیایند و ثواب آن را مدیریت بکنند. سفارت آمریکا و انگلیس به عنوان احترام به سنتهای مذهبی و احترام به مردم و فرهنگ دینی، میان عزاداران ما آمدند قمه توزیع کردند. سفارت آمریکا و انگلیس آمدند قمه نذر کردند و به ما دادند! که مرحوم پدر ما میگفت اینقدر این قمهها خوشدست بود که آدم هوس میکرد بزند! رژیم پهلوی هم گفته بود ما برای هیئتها قند، چای و پرچم میدهیم، به شرطی که این طرف آن پرچم حضرت عباس و آن طرف آن تاج شاه را بگذارید! کسی با این عزاداری مشکلی ندارد. عزاداری دستگاه شاه و دستگاه یزید که خودش بود؛ شاه هم به این حرم آمد. شاه هم مجلس عزا میگرفت. آنها مسجدی داشتند که سالی یک بار شاه میرفت آنجا مینشست و مجلس عزا برپا میکردند که بگویند ما مذهبی هستیم! همان چیزی که امروز به آن اسلام آمریکایی، شیعه انگلیسی و شیعه لندنی میگویند. همان چیزی که یک زمانی به آنها تفکر انجمن حجتیه میگفتند. حالا اسم آن عوض میشود و آدمهای آن عوض میشوند. آنها تفاوتهایی هم با هم دارند، اما خط کلی آنها یکی است: سنی آمریکایی و شیعه انگلیسی. اینها در حوزههای علمیه بودند و الآن هم هستند. آنها در بعضی هیئتهای مذهبی و خانوادههای مذهبی بودند و الآن هم هستند. بعضی از آنها آدمهای خوبی هم هستند، ولی سواد اسلامی و تاریخی ندارند، ناآگاه هستند و بازی خوردهاند؛ اما بعضی از آنها فاسد هستند. به خصوص بعضی از رهبران آنها دکان باز کردند! ممکن است به اسم مرجع هم باشند. به بقیه میگوید قمه بزن اما خودش یک بار هم نزده است! همین آقایی که هر سال در کربلا، نجف، قم و این جاها به اسم مرجع در آنجا برای خودش و اطرافیانش که پول دارند و شبکههای تلویزیونی دارند کار میکنند، خود او یک بار هم قمه نخورده و قمه نزده است. خب یکی به او بگوید قمه که کاری ندارد اینقدر به مردم میگویی قمه بزن! میگوید نه! اینها باید به بهشت بروند و الا بهشت من که تضمین است! اینها باید به بهشت بروند من که الآن در بهشت هستم! اینها اینطوری هستند. بعد آنها با کثیفترین استبدادها و استعمارگران جهانخوار پیمان میبندند، لاس میزنند، بده بستان دارند، ولی با کسانی که در مسیر پیامبر و اهلبیت فداکاری میکنند، نه! با آنها دشمن هستند.
حالا جالب این است که همین کسانی همیشه سر جزئیات خر مقدس میشوند سر همین قضایای کشف حجاب اخیر، چندین نفر از آنها بیانیه دادند که آقا! حجاب اجباری نمیخواهند! اینها کسانی بودند که مثلاً 10- 20 سال اول انقلاب به امام اعتراض میکردند که آقا هی شما میگویید اسلام آمده است؛ اگر اسلام آمده است، پس این بدحجابیها چیست؟ پس این تخلفات شرعی چیست؟ الآن یکمرتبه از آن طرفی ملق زدند و میگویند حجاب حکم قطعی شرعی که باید حتما باید از آن حمایت قانونی بشود نیست! اسلام را خشن جلوه ندهید. یعنی مرتجعترین و متحجرترین جریانها با بیدینترین و دینستیزترین جریانها حاضر هستند در کنار هم علیه این جریان اسلامی اصیل که در حد توان خود، از انقلاب و اسلام و در حرکت مسیر انبیاء گام برمیدارد. شما اینها را با مفهوم هیئت و این حرفها مقایسه کنید. بعضیها میگویند آقا هیئت یعنی چه؟ ما اینجا آمدیم تا ثواب بکنیم برویم. یک آش نذری بپزیم، چندتا ظرف شله بخوریم که ثوابهایش بیشتر بشود! به حول و قوه الهی یک اشکی هم میآید و امام حسین هم شفاعت میکند! حالا برو تا سال دیگر هر غلطی میخواهی بکن چون سال دیگر باز هم شفاعت میکند و میبخشد. این امام حسین بسیار خطرناک و یک تشیع بسیار مضر و عوامفریب است. توجیهگیر فساد و بیعدالتی است. ابزار مفتخوری و فرار از مسئولیت در برابر خدا و خلق است.
شما باید حواستان را جمع کنید ببینید کارکرد این هیئتها چیست و شما پرچم چه چیزی را در فضا و محیط دانشگاهی دست گرفتید؟ یک تشکل فعال، جاری و اجتماعی در عرصه عمومی، و بستر حساسترین مفاهیم اخلاقی، معنوی و عقلانی است. عزای ائمه و عزای سیدالشهدا، یعنی عزاداری برای عدالتی است که کشته شد. این عزا برای معارفی است که ذبح شد. عزای شخصی نیست؛ بلکه عزای مکتبی است که به جای این که پاسخ آن را بدهند، صاحب آن مکتب را کشتند. وقتی شما مکتب را نمیشناسید ولی عزا میگیرید.
این مجموعههای مردمی در تمام محلهها، شهرها و روستاها، که ما در خیابانها میآییم، اشک میریزیم، بر سینه خود ما میزنیم، این پرچم را بالا میگیریم و با صدای بلند گریه میکنیم، برای این است که همه از هم بپرسند: چرا اینها دیوانه هستند؟ آنها به خیابان آمدهاند تا برای چه گریه بکنند؟ ما میخواهیم همین پرسش ایجاد بشود تا آنها نتوانند این حرکت را از صحنه تاریخ محو بکنند و این حرکت از حافظه تاریخی ملتها پاک بشود. چنانکه میگویند اگر زینب نبود، کربلا در کربلا میماند بیرون نمیآمد.
بعد هم تاریخنویسان حکومتی که خیلی از تاریخها را در دنیا نوشتند، نوشتهاند حسین، پسر پیامبر به حج آمد، حال او بهم خورد و بعد هم کار شخصی پیش آمد و بعد هم بین راه سکته کرد یا در آنجا سرطان داشت، سرطان او عود کرد شد و فوت کرد. در مسیر از دنیا رفت؛ کی به کیه! ۷۰ - ۸۰ نفر در میان ۱۰ هزار نفر در آنجا کشته شدند و فرد دیگری نبوده که ببیند. دیکتاتوری چقدر شدید بود که اشک سیاسی شد و گریه ابزار اعتراض و افشاگری گردید. حالا شما نمیگذارید ما حرف بزنیم, نمیگذارید یک جلسه ده نفره تفسیر قرآن بگیریم، نمیگذارید روایات و جملات جدمان پیامبر را بگوییم. شما که نمیتوادنید جلوی گریه کردن ما را بگیرید. امام سجاد(ع) هرگاه میدید کسی آب میخورد، یا اگر صحنهای میدیدند که مثلاً گوسفندی را دارند به عنوان قربانی سر او را میبرند امام سجاد(ع) اشک میریخت. از او میپرسیدند چرا گریه میکنید؟ میفرمودند خیلی بدتر از این کارها در کربلا با بچههای پیامبر کردند. همین گریهها و همین اشکها باعث شد که این صدا خفه نشود و بعد از هزار و چندصد سال به ما برسد. در زمان خود اهلبیت هم این مسائل و هیئتها بود منتهی بطور وسیع بعد از معصومین هم به یک سنت تبدیل شد و ادامه پیدا کرد.
در تاریخ نوشتهاند از زمان آلبویه، هزار سال پیش، که حکومت ظاهری در دست رژیم بنیعباس بود و حکومت واقعی در دست شیعیان ایرانی بود. بیش از یک قرن! دوران بسیار درخشانی برای بنیعباس بود. دوران خلافت اسلامی از نظر علمی و تمدنی در همه رشتههای علمی در جهان که تمدن برتر شد، عمدتاً در همین زمانها تمدن برتر شد. در آنجا عزاداریها رسم شد که برای نخستین بار ثبت شده که هزار سال پیش، حکومتی که بر عراق، حجاز و ایران حاکم بود، رسماً اجازه داد و بلکه خود او جلودار همه شد؛ او حمایت کرد تا هیئتهای عزاداری، اطعام و توسل راه بیفتد، همه کارها تعطیل بشوند، همه مردم عزادار باشند، بازارها بسته بشوند، معاملات در آن روزها انجام نشود، قصابها گوسفند نکشند و گوشت نفروشند، نانواها تعطیل بکنند، حلیم، آبگوشت و چلوکباب بپزند و رستورانها و اغذیهفروشیها تعطیل بشود. این امور از هزار و صد سال پیش وجود دارد. حتی سنت این بود که مردم میگفتند ما در روز عاشورا از صبح تا ظهر آب نمینوشیم، میخواهیم تشنه بشویم. زنها هم بر دست و صورت خود میزدند و برای حسین گریه میکردند. و این سنت دیگر قطع نشده است. چند قرن بعد که صفویهها آمدند، آن را گسترش دادند؛ عزاداری فقط منحصر به عاشورا و تاسوعا نبود، بلکه بیشتر شد و بحث محرم، صفر و هیئتها بیشتر شد و آنها در شهرها، میدانها و خیابانها خیمه میزدند. حتی ریشه قمهزنی هم به همان زمانها برمیگردد و از زمان صفویه کمکم آغاز شد. منتهی آن قمهزنی شاید در آن موقع معنا و کارکرد دیگری داشت، اما این قمهزنیِ الآن معنا و کارکرد دیگری دارد. یک وقت شما میخواهید دشمن خود را بترسانید چون او دارد شما را تهدید میکند و میگویید تو را میزنیم و میکشیم. میگوید تو میخواهی من را بزنی من خودم، خودم را میزنم تو چه میگویی؟ آیا تو من را از شمشیر میترسانی؟ من خودم به سر خودم شمشیر میزنم. این حالت یک معنای دیگری دارد. اگر در یک زمانی کسانی، حتی همین الآن در بعضی جاها این معنا را اعمال بکنند، آن باز یک معنای دیگری دارد؛ ولی قمهزنی که الآن انجام میدهند، کارکرد و معنای آن این نیست. در همه جای دنیا که میخواهند بگویند شیعه وحشی، دیوانه و خشن است و حرفی ندارد و مذهب احمقها است، همین صحنههای قمهزنی میشود. معارف و مواضع و سخنان اهلبیت یکی است. اینها راجع به انسان، حقوق انسان، راجع به وظیفه و تکلیف، حق و باطل، درست و نادرست، خانواده، ازدواج، حقوق حیوانات، حقوق طبیعت و روابط بینالملل چه گفتهاند؟ درباره سیاست و اقتصاد چه میگویند؟ هیچچیزی بیان نمیکنند. ولی ما همینطوری الکی شیعه هستیم! الکی قمه هم میزنیم. برای چه قمه میزنی؟ نمیدانم! بعد صحنه واقعی پیش میآید دارند میآیند حرم امام حسین را خراب کنند برو از حرم دفاع کن، نه باید تقیه کنیم! مگر جای تقیه اینجاست؟ میدانید که تکنیک هم دارند... بچه 6 ماهه را روی خرده شیشه میغلتانند نزدیک آتش میبرند! که این علی اصغر است! این اظهار محبت به اهل بیت است. مگر هر نوع اظهار محبتی معقول است؟ حالا اگر کسی بگوید من میخواهم از عشق امام حسین در چشمهایم اسید بریزم، چون من عاشق هستم! تو عاشق نیستی، نادان هستی! کدامیک از اهلبیت این کارها را انجام دادند یا به اصحاب و یاران آنها چنین توصیههایی کردند؟ بله، آنها گفتند که در شرایط خاص بروید جهاد کنید و شهید بشوید ولی این کارها را نمیگفتند. و چون اینها اهل فداکاری واقعی نیستند، فداکاریهای مصنوعی و نمایشی انجام میدهند و میخواهند زود برسند! راه میانبر پیدا کردهاند. سیاحان غربی و شرقی که آمدند و در کشورهای اسلامی شرقی مانند ایران، عراق، سوریه، آذربایجان، منطقههایی از افغانستان، جنوب خلیج فارس، بحرین و نقاط دیگر سفرنامههایی نوشتند، از ۷ - ۸ قرن پیش این موضوعات را نوشتند، از قبل از صفویه، چون بعضیها میگویند اینها را صفویه درست کرده، نه، از قبلش بود. البته در زمان صفویه بیشتر توسعه پیدا کرد. شاهان صفویه هم همه مانند هم نبودند؛ بعضی از آنها شایستهتر بودند و بعضی از آنها فاسد بودند و غرض دیگری داشتند، ولی بعضی از آن سالمتر بودند. مثلاً یکی از سیاحان اروپایی میگوید من خودم ماه محرم در اصفهان بودم و شاهسلیمان صفوی مجلس عزای امام حسین گرفته بود و دیدم که هیئتها گروه گروه از هر کدام علائمی داشتند و از انواع کوچهها و خیابانها جمعیت میآمد میجوشید و هر کدام و هر دستهای تابوتی داشتند که پارچهای طلایی و زربفت روی آن تابوت کشیده بودند به علامت شهدای کربلا و عزا و تشییع سیدالشهداء(ع).
یکی دیگر از همین جهانگردان اروپایی به نام "اولئاریوس" میگوید که من در اردبیل بودم و در شهرهای مختلف، ترکزبان ایام محرم و صفر که میرسد، این شخص میگوید زندگی آنها اصلاً ازهم میپاشد و دیوانه میشوند. تمام رسومات را کنار گذاشتند این پانصد سال پیش است. میگوید شهر اردبیل پنج خیابان بزرگ اصلی داشت و هر خیابان مختص به یک صنف خاص بود. هیئتهای اصناف مختلف میآمدند و هر کدام هم مداحان خودشان را داشتند و بعد به بهترین سروده و نوحه و قشنگترین دسته عزاداری که اثرگذار بود جایزه میدادند. انگار یک مسابقه بود، هر هیئتی دو ساعت عزاداری خودش را نمایش میداد، هم ثواب میکردند و هم صله میگرفتند.
بعد از صفویان هم همینطور هم زندیه و هم افشاریه هستند، همه اینها در ذیل صفویه بودند و از ذیل صفویه بیرون آمدند. نقل شده عزاداری سیدالشهدا و این هیئتها آن زمانها هم بوده است به خصوص در عصر زندیه. در زمان قاجار هم همینطور که اصلاً رسماً دولت، تکیه دولت راه میاندازد و عزاداری رسمی که خود شاه و بزرگان هم باید شرکت میکردند و عمده آن هم در زمان ناصرالدین شاه است. آنجا هم فقط عاشورا نبود منحصر به دهه اول محرم نبود و حتی این سفر، ما مشهدیها میگوییم چهل و هشتم، اربعین را چهلم حساب میکنیم و هشت روز بعد را هم چهل و هشت صفر میگیریم. در مشهد رسم است میگویند چهل و هشتم، یعنی از همان عاشورا حساب میکنند. این میگوید اینها در همان موقع هم وجود داشت این که بعضیها میگویند این هیئتها را جمهوری اسلامی و انقلاب راه انداخته است و اصلاً اینگونه نبوده است، اینها اصلاً نبوده یا کم بوده و اصلاً سیاسی نبوده. هم خیلی بیشتر و زیاد بوده و هم همیشه معنای سیاسی داشته است. روسها وقتی تزار روس آمد و آذربایجان را گرفته بودند، با هیئتهایی که معنی و کارکرد سیاسی داشتند برخورد میکردند. هیئتهایی که میگفتند ما میخواهیم قمه بزنیم و کاری به ارتش اشغالگر نداریم، به آنها میگفتند بروید سینه بزنید و مواظب هم بودند که مثلاً به اینها آب و امکانات بدهند. صدام و شاه هم همین طور. آل سعود هم میگوید بیایید حج بروید عبادتتان را بکنید اما کاری نداشته باشید و حرفهای سیاسی و حرفهای مفت و برائت از مشرکین نداشته باشید. این همان تاکتیک دوم است. بعد از جنگ جهانی که قضیه خیانت به مشروطه و جنگ جهانی میشود و ایران اشغال میشود و فقر و قحطی میآید و نزدیک نصف مردم ایران از گرسنگی میمیرند و بیماریهایی که ارتش انگلیسیها در ایران و خاورمیانه ایجاد کرده بودند میمیرند. جالب است که در کتابهای تاریخ ما هم اصلاً اینها نوشته نشده است، یعنی انگلیسیها اینقدر همه جا نفوذ دارند. اولی که رضاخان کودتا کرد، سه- چهار سال اول عرض کردم ادای مذهبی درمیآورد. از آن موقع گزارشهای دولتی هست که میگوید فقط در تهران 50- 60تا هیئت چند هزار نفری خیلی بزرگ وجود دارد. در آن موقع گزارش سفارت انگلستان داده بود که میگفتند این مجلسها به این شکل عزاداری میکنند و این مشکلات وجود داشته است. گزارش برای انگلستان بردند و گفتند این مجالس عزاداری تأیید شده است. مشکلات و این که نصف ملت از گرسنگی مردهاند و کشور اشغال شده است و رضاخان هم کودتا کرده است. میگوید در روز هفتم محرم 1304 یعنی صد سال پیش در روز تاسوعا میگوید 53 مجلس بزرگ عزاداری در تهران بوده است که سفارت انگلیس این را امری مهم تلقی میکند که اینها هرچه هم گرسنه و گرفتار میشوند باز هم دست از حسین برنمیدارند. این سؤال را مطرح میکند که با این هیئتها چه کار کنیم؟ چگونه میتوانیم اقلاً اینها را مصادره کنیم؟ نمیتوانیم اینها را از بین ببریم اقلاً اینها را مدیریت کنیم. در همین مشهد قبل از انقلاب، بعضی از هیئتهای مشهد به دست چند آخوند درباری افتاد و پشت صحنه انگلیس و بعد هم که آمریکاییها آمدند برای هیئتها برنامهریزی میکردند که این هیئتها دست چه کسانی باشد؟ دست چه کسانی نباشد؟ کدام هیئتها را باید تعطیل کنیم و برخورد کنیم و کدام هیئتها را قند و چاییشان را هم بدهیم! وقتی که اینها تعطیل شد کمکم روضهها و هیئتهای خانگی گسترش پیدا کرد. یعنی مخصوصاً در زمان رضاخان که گفتند حق ندارید در مسجد و حسینیه روضه بگیرید، مرحوم حاج ابوالفضل ما میگفت سر قضیه کشف حجاب ما چند سال از خانه بیرون نمیآمدیم. میگفت خودمان را در خانه حبس کرده بودیم، چون هر کس بیرون میآمد او را میزدند و چادر او را میکشیدند یا بازداشت میکردند تا کشف چادر او انجام شود. در سال یکی دو بار برای کار خیلی ضروری مجبور بودیم بیرون بیاییم یا مثلاً نصف شب به زیارت امام رضا(ع) برویم. سه چهار نفر از بچهها و برادران با چوب و چماق و با پول میآمدند و یواشکی از کوچهها در تاریکی نصف شب میرفتند تا مثلاً مادربزرگ ما بتواند حرم برود و یک زیارت بکند و برگردد. اگر پلیس را دید، اگر زورشان رسید که او را بزنند یا تهدید کنند و اگر نه، به او رشوه و پول میدادند که ندیده بگیرد. ایشان میگفت ما چند سال به خاطر همین مسئله حجاب از خانه بیرون نمیآمدیم حتی میگفت برای حمام بیرون نمیآمدیم. خودمان در خانه آب گرم میکردیم. برای عزاداری هم میگفت یواشکی در تاسوعا و عاشورا ماموران را به خیابانها میفرستادند تا ببینند کجا عزاداری میکنند. ایشان میگفت ما در خانه به زیرزمین یا یک اتاق آن طرف حیاط میرفتیم، نه با صدای بلند، بلکه هفت – هشت نفری یک سماوری میگذاشتیم مینشستیم آرام روضه میخواند بقیه هم آرام آرام سینه میزدند و گریه میکردند یکی دو نفر هم در کوچه کشیک میدادند که اگر پاسبان آمد و فهمید و خبردار شد که میخواهد حمله کند، سریع به اینها خبر بدها که اینها جمع کنند. یا مداح را سریع مخفی کنند. باز این جریان نمرد و به زیر زمین و داخل خانهها رفت و جلسات هیئتهای عزاداری خانگی فعال شد. در زمان رضاخان آوردن اسم حسین و عزای امام حسین و همینطور حجاب کاملاً سیاسی شد. چون وقتی یک زن باحجاب بیرون میآمد یا اسم امام حسین را میآوردند، معنای آن این بود که با انگلیسیها و با دیکتاتوری پهلوی مخالف هستند.
حالا این هیئتهای مذهبی انواع و اقسام کارکردها را داشتند یعنی فقط یک عزاداری عادی نبود. الآن طبق آمارهایی که از یکی از دوستان من شنیدم، میگفت الآن در استان تهران بیش از هشت هزار هیئت بزرگ وجود دارد. یعنی این همه با عزای امام حسین مبارزه کردند، اما الآن از همه زمانها بیشتر شده است. جالب این است که غالب آنها هم جوانان هستند. اصلاً زمان قبل از انقلاب معنی نداشت که یک عده جوان دانشگاهی با افتخار بگویند ما هیئتی هستیم این خیلی مسخره بود و اصلاً چنین چیزی امکان نداشت. اصلاً مذهبی بودن فحش بود، مثلاً اگر میخواستند به یک کسی متلک بگویند بگویند این احمق است یا فلان، میگفتند این مذهبی است. حجاب کامل هم نه، اگر کسی یک کمی خودش را میپوشاند او را مسخره میکردند! که مثلاً شاهباجی! حاج خانم! به عنوان مسخره میگفتند. ماه رمضان بود اگر کسی روزه میگرفت، نمیگفت من روزه دارم، بلکه میگفت میل ندارم! مثلاً اگر سیگار یا مشروب به او تعارف میکردند، میگفت میل ندارم.
زمان شاه یادم هست که در همین مشهد به مدرسه راهنمایی میرفتیم و چند متر بالاتر یک سینما بود و سهتا عرقفروشی کنار هم بود. یعنی هر کس به سینما میرفت، معمولاً عرق هم میخورد. بعد ما در مدرسه راهنمایی بودیم و بچههای ما در زنگ تفریح مدرسه راهنمایی میرفتند عرق میخوردند و میآمدند! حالا شما ببینید چه شده است که یکمرتبه آن نسل که اکثر دختران جوان بیحجاب بودند و آدم باحجاب خیلی کم بود و باحجابها معمولاً اجازه نمیدادند به مدرسه و دانشگاه بروند و سال ۵۵ و ۵۶ شاه ممنوع کرد و گفت دختران دبیرستانی و مدرسه راهنمایی حق ندارند با حجاب بیایند و هر کس حجاب، نه چادر، بلکه یک روسری هم داشت از مدرسه اخراج میشد. یعنی آن آخر، خیلی از خانوادههای متدین دیگر دختران خود را به مدرسه نمیفرستادند. البته یکی دو سال بعد هم انقلاب شد و مردم حکومت را سرنگون کردند. یکی از دلایل آن هم حجاب بود و یکی دیگر از دلایل آن این بود که تاریخ هجری را تاریخ شاهنشاهی کردند، اسم قرآن را از داخل قانون برداشتند و به امام که مرجع تقلید بود توهین کردند. اصلاً داستان از اینجا شروع شد.
بعد کمکم این هیئتها قبل از انقلاب بیشتر شد و روضهخوانی، مجالس هفتگی، ماهانه و دههها تحت تأثیر فشارهای حکومتی توسعه پیدا کرد. یعنی وقتی نگذاشتند که عزاداری بطور رسمی و عادی باشد، این عزاداری به داخل خانهها و زیرزمینها رفت و گسترش پیدا کرد. بعد کمکم جلساتی مانند دعای کمیل، دعای ندبه، دعای سمات، ختم انعام و موارد دیگر به شکلهای مختلف راه افتاد و این سوگواری به عنوان یک سنت قدیمی و عادی نبود؛ چنانکه امام صادق(ع) در آن موقع فرمودند: «مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ عَارِفًا بِحَقِّهِ» یعنی هر کس قبر حسین را زیارت کند در حالی که حق او را بشناسد و بداند چه کسی را زیارت میکند، خداوند گناهان او را میبخشد.
خب حالا این سابقه و این کارکرد هیئتها بود. بعد در انقلاب هیئتهایی پیدا شدند که البته نسبت به هیئتهای دیگر کمتر و در اقلیت بودند ولی اثرگذار بودند. هیئتهای سیاسی و مبارزاتی تشکیل شد و بعضی از علمای مبارز و آگاه در قالب جلسات هیئتها و عزاداری کار میکردند که شروع به تربیت یک نسل جدید کردند. به خصوص بعد از این که رضاخان سقوط کرد و کشور اشغال شد، دیکتاتوری کم شد و هرجومرج و استعمار زیاد شد و جنگ مذهبی و دینی، یعنی عقیدتی زیاد شد. فساد اخلاقی پیش آمد و غربزدگی از طرف انگلیسیها و آمریکاییهایی که به ایران آمدند که دیگر نرفتند که نرفتند! تا انقلاب که آنها را بیرون کردند. آنها شروع کردند یک نسل غربپرست مادی فاسد به عنوان عوامل خودشان تربیت کردند. از آن طرف کمونیستها، تودهایها و عوامل شوروی، آنها هم علیه آنها شروع کردند و یک نسل دیگری را در دانشگاهها و جامعه و کارگری و اینها، یک تیپ دیگری به عنوان سربازان یک قطب مقابل این طرف تربیت کردند.
از آن طرف جریان کسروی و کسرویگری و جریان بهائیها با حمایت خارجیها و اشغالگران شروع شد. یک مرتبه حمله وسیع به ایمان و عقاید مردم صورت گرفت علاوه بر این که کشور اصلاً تحت اشغال و استعمار بود، اینجا بود که هیئتها یک نقش اضافی پیدا کردند. آنها به یک معنایی آنها به یک پایگاه فکری و انقلابی برای تربیت کردن یک نسل جدیدی که هم به مدرسه و دانشگاه میرود، تبدیل شدند. چون هیئتها اول بازاری بودند. اما کمکم برای اولین بار این بود که این هیئتهای دانشجویی که شما الان در آنها هستید، ریشههای اولیه آنها کمکم بعد از سقوط رضاخان که دانشگاههای ما یک مقداری بیشتر شده بود کمکم شروع شد. یا آنها طرف غرب و آمریکا و انگلیسیها بودند و اهل عیاشی و فسق و فجور و اینها بودند، یا آنها طرف چپها و مارکسیستها بودند، یا گرایش بهائی و کسروی و این چیزها و کسرویگری داشتند و تقریباً فضای غالب، فضای ضد دین و ضد آخوند بود. فضای نماز نخوانها بود! کمکم این هیئتها و انجمنهای اسلامی درست شد و آنها شروع کردند اولین هستههای بچههای متدین که سواد دانشگاهی داشته باشند، سواد اسلامی هم داشته باشند و یک اسلام استدلالی را ایجاد کردند.
مرحوم طالقانی، مرحوم علامه طباطبایی و نسل بعد از اینها، آقای شهید مطهری، شهید بهشتی، آقای مصباح و بعضی دیگر از افراد و آنهایی که یک مقدار سیاسیتر و مبارزتر بودند مثل خود رهبری و مثل مرحوم هاشمی در آن موقع، و امثال اینها به صحنه آمدند و اینها در این جلسات ۵ نفره، ۱۰ نفره، ۲۰ تا دانشجو، ۱۰تا مهندس، ۱۵تا پزشک، جلساتی کوچک اما هم بااخلاص و هم پرمحتوا را شروع کردند. این کتابهای مطهری و بهشتی و مرحوم علامه جعفری برای آن دوران است. غالب آن هم کلاسهای تفننی و پرسش و پاسخهایی با همین جمعهای 10- 20 نفره بود. جمعهای بزرگ دانشجویی نمیگذاشتند ایجاد شود و اکثر دانشجویان هم اصلاً اینکاره نبودند. بعد کمکم مبارزه سیاسی، یعنی هیئتها کارکرد سیاسی پیدا کرد، کارکرد هنری بود، بعضی از هیئتها میرفتند مثلاً تئاتر انقلابی، مثلاً تئاتر ابوذر، تئاتر سربداران و امثال اینها را اجرا میکردند. حسینیه ارشاد هم به یک معنا یک هیئت مدرن بود. در واقع یک هیئت دانشجویی بود که شهید مطهری تأسیس کرد که بعداً مرحوم شریعتی (پدر و پسر) و دیگران هم رفتند. اصلاً اسم آن حسینیه بود، حسینیه ارشاد. حسینیه باز خودش یکجور هیئت بود.
در مشهد هم کانون نشر حقایق اسلامی که مثلاً در مسجد کرامت و مسجد امام حسن و اینها کار میکردند، آن هم همه هیئت بود. چون در قالبهای دیگری نمیگذاشتند شما کاری بکنید. اصلاً امکان این که حزب درست بکنید، انجمن داشته باشید، گروه، تشکیلات، ساختمان، میتینگ یا هر چیز دیگری اصلاً نبود. لذا همین هیئتهای عزاداری به هستههای انقلابی و مقاومت تبدیل شد. شعار، اعلامیه، نوارهای امام، نوارهای انقلابی و عکسهای ایشان توزیع میشد، یواشکی در سطح شهر و در دانشگاهها اینطرف و آنطرف تکثیر میشد و اسم شهدا در این هیئتها برده میشد. مثلاً بعضی از هیئتها که خیلی انقلابی بود همان اول یا آخرش، یا منبری یا مداح آن مثلاً اسم امام را میبرد! چون بردن اسم امام جرم بود اگر کسی امام را میبرد او را میگرفتند. اگر توضیحالمسائل او را میگرفتند، ۶ ماه تا ۹ ماه زندان داشت! در حالی که اصلاً بحث سیاسی در توضیحالمسائل نیست. همانجا یک منبری و مداحی، آخر و اول جلسه، مثلاً میگفت برای سلامتی قائد بزرگ، رهبر بزرگ، مرجع بزرگ، مراجع اسلام، آیتالله فلان صلوات بفرستید. صلوات میفرستادند یک دفعه درگیری شروع میشد! یکی از بهترین بسترهای شروع انقلاب همین هیئتها بود. البته این هیئتها در اقلیت بودند. اکثر هیئتها جرأت نداشتند، سیاسی نبودند و میخواستند زندگیشان را بکنند و یک ثوابی هم ببرند! دیگر مسئولیت و فداکاری و اینها نداشتند. یاد شهدا و یاد بزرگان میکردند. در بعضی از این هیئتها و جلسات بازخوانی تاریخ اسلام شروع شد که بروید تاریخ پیامبران و تاریخ اولیاء را، تاریخ موسی و فرعون و پیامبر و ابوجهل و علی و معاویه و حسین و یزید را بخوانیم ببینیم اینها چه بوده است؟ آنها به کار فکری و کادرسازی شروع کردند و اولین ثمره بزرگ آن را در قیام ۱۵ خرداد سال ۴۲ دیدند.
انقلاب ۱۵ خرداد انقلاب هیئتها بود، یعنی هیئتهای انقلابی. دو روز قبل از عاشورا شروع شد. و جالب است که همه علما و مراجع که این حرفها را نمیزدند میترسیدند. بعضیها هم ناآگاه بودند. امام اعلام کرد که به خصوص بعد از حملهای که به فیضیه در سال ۴۲ و ۱۵ خرداد کردند، امام گفت که همه در عاشورا در کل کشور به هیئتهای عزای سیدالشهدا بروید، ولی به آنها بگویید که یزید این زمان، دربار پهلوی است و این قضیه علنی شد. تا آن موقع مراجع اینطوری حرف نمیزدند ملاحظه میکردند، میترسیدند. بعضیها اصلاً اینجور حرفها را شبهه داشتند که آیا این چیزها را با امام حسین مقایسه میکنید؟ این مقایسه نیست، امتداد است. اطاعت از امام است. وقتی میگویند این خمینی حسین زمان است، معنی آن این نیست که این را با امام حسین مقایسه میکنند بلکه تداوم خط امام حسین(ع) است.
بنابراین در محرم ۴۲، حکومت هیئتها را سرکوب کرد. بعد از آن هم سراغ هیئتها برای خریدن و رشوه دادن رفت. بعضی از آخوندهای فاسد و بعضی هیئتیها و مداحهای فاسد، اینها را بالای سر هیئتها گذاشت تا اینها را کنترل بکند و نگذارد از درون آنها آخوندهای انقلابی بیرون بیایند، و یکی یکی آنها را بگیرند، تبعید کنند، بکشند و آخوندهای نادان و بازیخورده یا فاسد را بزرگ کنند و جلوی دوربینها بیاورند. شعار تفکیک دین از سیاست جداست! و حکومت اعلام کرد حق ندارید دین را سیاسی کنید! دین مقدس است، سیاست نجس است. هیچکس اجازه ندارد، هر عزاداری امام حسین که سیاسی بشود، به امام حسین و عزاداری و دین و مذهب توهین کرده است! دستگاه عزاداری باید همه محدود باشند. یکی یکی باید بیایند اجازه بگیرند بگویند آخوندشان کیست، مداحشان کیست، از کدام مسیر میروید و چه میخواهید بگویید و... امام(ره) هم پشت سر هم اعلامیه میداد. او اعلام کرد که خطر امروز برای اسلام، کمتر از خطر بنیامیه و یزید برای اسلام در زمان سیدالشهداء(ع) نیست. شما هم به همان اندازهای که امام حسین در آن موقع قیام کرد، امروز باید قیام کنید.
بعد نوحهخوانها و آخوندها و منبریها دو دسته شدند. یک عده زیادی ترسیدند و گفتند ما سیاسی نیستیم. یک اقلیتی ساواکی و فاسد شدند که امام(ره) گفت اینها آخوند درباری هستند. آنها از دستگاه ساواک پول میگرفتند و علیه امام و به نفع شاه روی منبرها حرف میزدند. یک اقلیتی هم این طرف بودند که علما و طلبههای فاضلی بودند که میگفتند ما روی منبر میرویم و در عزای امام حسین صحبت میکنیم و حرفهایمان را میزنیم ولو کشته شویم! که خب دهها نفرشان شهید شدند و صدها نفرشان به تبعید و زندان رفتند. امام هم که تبعید شد.
اصلاً قضیه ۱۵ خرداد، آنهایی که در کف خیابانهای تهران رهبری کردند چه کسانی بودند؟ همین شهید مهدی عراقی، و امثال آقای عسگراولادی و این تیپها بودند. اسم آنها چه بود؟ هیئتهای مؤتلفه اسلامی. هیئت مؤتلفه. همه اینها هیئتهای امام حسین بودند. ۵ - ۶ تا هیئت امام حسین در بازار تهران و اطراف، این هیئتها با هم ائتلاف کردند و هیئتهای مؤتلفه اسلامی شدند. اینها آن موقع، سربازان در صحنه و کادری بودند که عملاً در رکاب امام تشکیل شدند، بازار تهران را بهم زدند، تعطیل کردند، درگیر شدند و وقتی که آنها آمدند امام را تبعید کردند و اینها را زدند و کوبیدند، باز 3- ۴ نفر از جوانان اعضای هیئت، نخستوزیر را زدند و ترور کردند. که شهید صفار هرندی، شهید بخارایی، نیکنژاد و امانی آن جوانان هستند.
خواستم خدمت شما عرض کنم الان شما میگویید هیئت دانشجویی، به خیالتان یک مراسم ساده است بدانید ریشه اینها به کجا برمیگردد. برای داشتن این هیئتها چه هزینههایی داده شده است و چه کارهای سختی و چه مبارزات سنگینی صورت گرفته است. و درست مقایسه کنند، تاریخ صدر اسلام را که بخوانند بگویند این اتفاقاتی که در زمان امیرالمؤمنین و امام حسن و سیدالشهدا و امام صادق و امام رضا و امام جواد افتاده است، مخصوص آن دوران نبوده. اولاً بفهمیم که اینها چرا کشتند و چه کسانی کشتند و اینها چه میگفتند؟ بعد بفهمیم که الان هم همان است. این خیلی نقش داشت در این که هیئتها مفهوم و کارکرد امروزی و صلاحی و انقلابی پیدا کردهاند. و هم رژیم شاه و هم اربابهای آن یعنی سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس انگلیسیها و موساد اسرائیل، روی این قضایا حساس شدند. آنها گروههای مطالعاتی تشکیل دادند تا بروند تاریخ شیعه و امامهای آنها را بررسی کنیم و بخوانیم ببینیم این چیست که هر کس اسم اینها را میآورد دو روز بعد انقلابی میشود؟ زیر شلاق اینها را میزنیم داریم تکهتکهشان میکنیم این حسین حسین میگوید. این چه قدرتی است و چه انگیزهای است؟ این از کجا میآید؟ برای چه مذهبیها اینقدر قوی مقاومت میکنند اما کمونیستها و ملیگراها که مبارز هستند تا آنها را میگیریم اغلبشان، اولین تظاهرات بزرگی که شاه به شکست معترف شد، در سفارت آمریکا در اسناد لانه جاسوسی هست، شاه گفت کار ما تمام است! میدانید چه زمانی بود؟ راهپیمایی روز عاشورا در سال ۵۷، این جمعیت میلیونی در عاشورا آمدند. بعد هم اربعین آمد. در اسناد لانه آمده است که راهپیمایی عاشورا را اینها میترسند؛ اربعین را که میبینند جمعیت چند برابری علیه شاه و آمریکا آمد. بعد هم مردم از همان موقع شعار میدادند: امروز ایران، فردا فلسطین. این شعارها از همان موقع بوده است. امام در سال ۴۳ گفته است: اسرائیل باید از بین برود. چون دست استعمار در جهان اسلام است. این دست را قطع کنیم، بقیه شما هم قطع میشوید.
خب حالا کجا بود که این نیروها را تربیت میکرد؟ همین هیئتها بود، هیئتهای انقلابی نه هیئتهای انگلیسی. و سر قضیه کاپیتولاسیون همینها بعد از سخنرانی امام در خیابان ریختند. بعد از تبعید امام، همینها در خیابان ریختند. پخش اعلامیههای امام در شهرها و در مناطق مختلف، همینها بودند. و عملاً کمکم یک جنبش انقلابی وسیعی به اسم حسین و به نام حسین شکل گرفت، با امتداد شهدای کربلا.
و من به شما عرض بکنم شاه و رژیم پهلوی را امام حسین سرنگون کرد. عاشورا و اربعین کمر شاه را شکست. چون هر چه میگفتند ما میزنیم میکشیم، میگفتیم خب بزنید بکشید! ما هم پیش شهدای کربلا میرویم. امام حسین صدام را سرنگون کرد. در تمام عملیاتهای جنگ، شب عملیات بچهها روضه امام حسین میخواندند. آنها حسین حسین میگفتند و جلو میرفتند. امام حسین اسرائیل را در لبنان شکست داد. حزبالله با شعار حسین ایستاده است. امام حسین ارتش آمریکا را از عراق بیرون کرد. قضیه اینطوری است.
و آخرین جمله من: یکی از مارکسیستهای بزرگ و مشهور فعلی دنیا که چهره بینالمللی دانشگاهی است، چند سال پیش که من او را در سیمناری دیدم، او راهپیمایی اربعین را که دیده بود گفت این حسین کیست؟! اصلاً معنی ندارد که یک کسی را در هزار سال پیش یک جایی کشتند حالا بعد از هزار سال میلیونها آدم اینطوری میآیند. بعد که کمی از امام حسین گفتم که ایشان این است، گفت ما اگر حسین داشتیم تا حالا کل جهان را گرفته بودیم. شما نمیدانید چه سرمایهای دارید!
حالا امیدوارم یک مقداری به اهمیت کاری که دارید میکنید، بیشتر پی ببرید. و من خواهش میکنم یککم کتاب هم بخوانید، اما «عَارِفاً بِحَقِّهِ» باشید.
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته
هشتگهای موضوعی