قرآن اینجا، اکنون (۲۴) (کافران مهاجم را به خاک و خون بکشید و مراقب ابوموسی اشعری ها باشید)
بسمالله الرحمن الرحیم
پیامبر در جریان جنگ خندق به همراه اصحاب کلنگ میزدند و برای دفاع از شهر کانال حفر میکردند. کلنگ به سنگی اصابت کرد و جرقهای جهید؛ پیامبر(ص) فرمودند: در این جرقه فتح روم را دیدم، شما روم را شکست خواهید داد؛ در این جرقه فروپاشی حکومت ساسانی را دیدم؛ اینجا رهایی مصر است، در این نقطه ایران آزاد میشود و در این جرقه یمن فتح میشود. بعد عدهای از همین افراد گفتند: «طفلک از شدت گرسنگی زده به سرش! آنان از شدت گرسنگی سنگ به شکمهای خود بسته بودند؛ در چنان وضعیتی پیامبر این مژدهها را میدادند. بعد گروهی گفتند: «ببینید چگونه گرسنگی بر عقل او اثر گذاشته است! حتماً این ادعاها هم وحی است؟ ما اکنون در محاصره قرار داریم و دشمنان قصد دارند ما را قطعهقطعه کنند، آنوقت آقا فتح روم و ایران و یمن و مصر را نوید میدهد! خواب دیدی، خیر است!. روشنفکرنماها بر اساس محاسبات مادی گفتند: آقا! واقعبین باش، این چه سخنانی است که میگویی؟ ما نمیدانیم آیا تا فردا زنده هستیم یا خیر؛ واقعبین باش و ایدئالیست نباش! دقیقاً مدعی شدند که گرسنگی سبب این کلام شده است.
پیامبر(ص) میفرمود: من نگران این دوچهرگی و نشستن میان دو صندلی هستم که در نهایت معلوم نمیشود موضع تو چیست؛ همهچیز میگویی و در عین حال هیچ نمیگویی، ادعای همهچیز داری اما پای هیچ آرمانی استوار نمیایستی. فرمودند: «من از کسانی که علیماللسان هستند و رسانه و بیان را به خوبی بلدند بیم دارم؛ «یَقُولُ مَا تَعْرِفُونَ وَیَفْعَلُ مَا تُنْکِرُونَ». آنان در زبان و موضعگیری ظاهری سخن شما را تکرار میکنند و مواضعشان شبیه شما است، اما سبک رفتار و عملکردشان همانند دشمنان است؛ سخنشان با شما یکی است، ولی کردارشان با جبههی مقابل تطابق دارد. پیامبر فرمود: این نکته بسیار اساسی است. این مسئله فقط اختصاص به گذشته نداشت، بلکه امروز نیز ما عینا آن را مشاهده میکنیم؛ یکی از دلایل این که قرآن برای امروز سخن میگوید، همین موضوع است. ما باید از قرآن و خداوند این توقع را داشته باشیم و خود قرآن امر میفرماید که چنین نگاهی داشته باشید؛ زیرا کلام الهی در ریزترین مسائل فردی، اجتماعی، سیاسی و غیرسیاسی موضع تعیین نموده است و همه اینها کلمات خداوند است و «وَصَدَقَ اللَّهُ»، و خدا راست گفت.
آیات ۱۷ و ۱۸ سورهی مبارکهی بقره این جریان را چنین توصیف میفرماید: «مَثَلُهُمْ کَمَثَلِ الَّذِی اسْتَوْقَدَ نَارًا». خداوند تیپ شخصیتی این منافقان را نشان میدهد که در درون خود چه امیدها و چه یأسها و چه رفت و برگشتهایی دارند؛ یعنی روانشناسی این جریاناتی است که ناچار میشوند به همراهی با پیامبر تظاهر کنند، در حالی که در پی فرصتی هستند تا به جبههی مقابل ملحق شوند. آنان در شرایط بحرانی، مواضع دشمن را تکرار میکنند، با دشمن همکاری مینمایند، جبههی خودی را تضعیف میکنند، دچار شک و تردید میکنند، جامعه را مأیوس میسازند و میگویند ما و شما توانایی نداریم، اما دشمنان مقتدرند. خداوند در توصیف شخصیت آنان میفرماید: مانند کسی است که در دل بیابانی ظلمانی و تاریک گرفتار شده و تنها مانده است. شما خودتان را در چنان موقعیتی مجسم کنید.
قرآن به گونهای تصویر میفرماید که گویی انسانی واقعی در موقعیتی واقعی آن را تجربه کرده است؛ این نکته بسیار جالب است، زیرا برخی گمان میکنند سخن خدا باید همواره انتزاعی و صرفاً ماورایی باشد، نه این اندازه ملموس و زمینی. خداوند دقیقاً آگاه است که ما توانایی تصور این شرایط را داریم، شاید خود ما نیز در زندگی اندکی این تجربه را چشیده باشیم. این فضا را طبق آیات ۱۷ و ۱۸ سورهی بقره تجسم کنید: فردی در میان کویر از کاروان بازمانده و گم شده است؛ شب فرا رسیده و سرما، وحشت و حس تنهایی مطلق او را فرا گرفته و هیچ چیزی به چشم نمیآید. او با زحمت فراوان آتشی را برمیافروزد و روشن میکند. «اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ»، هنگامی که این آتش روشن میشود، پیرامون او تا شعاع اندکی روشن میگردد تا ده متری را میبیند! جرقهای از امید در دلش میتابد و به راه میافتد و میگوید: نجات خواهم یافت و به مقصد میرسم. «فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ»، درست در همان لحظه که اطرافش روشن شده و امیدوار میشود که کارش در حال پیشرفت است، ناگهان «ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ»، خداوند آن روشنایی را میگیرد و آتش را خاموش میکند؛ درست در همان دمی که به امید بسته بود. بادی میوزد و آتش خاموش میشود؛ مقداری از مسیر را پیموده است و اکنون سرگردان است که آیا به مبدأ برگردد یا در دل تاریکی به راه خود ادامه دهد؟
قرآن کریم صحنه را چنان ترسیم میفرماید که حقیقت مطلب برای همهی شیرفهم میشود! یعنی ما یا در چنین وضعیتی بودهایم یا به سادگی میتوانیم آن را درک کنیم. اگر انسان در تاریکی شب در کویری بیآبوعلف رها شود، وحشت آن موقعیت را عمیقاً حس خواهد کرد. خداوند دارد احساسات درون این تیپ افراد را فاش میسازد؛ نمیفرماید کار آنان هیچ پیشرفتی ندارد، بلکه اندکی پیش میروند و به موفقیتهای مقطعی نیز میرسند، اما ناگهان با حقیقت روبرو میشوند و درمییابند که دستشان به کلی خالی است. «وَتَرَکَهُمْ»، خداوند آنها را به حال خود رها میکند و تنهایشان میگذارد. «فِی ظُلُمَاتٍ لَّا یُبْصِرُونَ»، در ظلمات و تاریکی درن تاریکی، انسان دیگر هیچ افقی را مشاهده نمیکند؛ نه آینده را میبیند، نه گذشته را و نه اطراف خود را درک میکند؛ یعنی در سردرگمی و درماندگی کامل قرار میگیرد. برخی مفسران بیان میکنند که این مثل اشاره به کسانی دارد که ده - بیست سال به توطئه میپردازند و تصور میکنند به پیروزی رسیدهاند، اما ناگهان مرگ گریبانشان را میگیرد و همه چیز پایان میپذیرد. در آن هنگام میپرسد: آن آتشی که افروختم کجاست؟ هیچی! آن آتش مصنوعی و موقتی بود؛ «ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ»، همهچیز تمام شد. اکنون در عوالم پس از مرگ و در تاریکی مطلق باید مسیر را طی کند؛ در بیخبری کامل قرار داری، راه را نمیدانی و هیچ شناختی از مسیر نداری. برخی این صحنه را اشاره به لحظهی مرگ میدانند و گروهی از مفسران نیز توضیح میدهند که برافروختن و خاموش شدن این شعله نشان میدهد که هیچ منافقی قادر نیست تا پایان کار نقاب بر چهره نگه دارد. ممکن است مدتی کارت پیش برود، اما سرانجام خودت هویت باطنیات را لو میدهی. منافق کافر از دنیا میرود و پردهها کنار میرود. مدتی نقاب میزنی و نمایشی اجرا میکنی: «اسْتَوْقَدَ نَارًا»، اندکی کارت پیش میرود و احساس کامیابی میکنی: «فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ»، درست آن زمان که گمان بردی به مقصود رسیدهای: «ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ»، خداوند همان روشنایی ضعیف و موقت را از تو میگیرد. آنگاه ناگهان میبینی با وجود آنهمه نقش بازی کردن، در تاریکی مطلق گرفتار ماندهای؛ نه جهتها را میشناسی، نه دوستان را از دشمنان تشخیص میدهی و نه جلو و عقب مسیر را درک میکنی؛ تاریکی مطلق است. «فِی ظُلُمَاتٍ لَّا یُبْصِرُونَ»، دیگر هیچ چیزی را درک نمیکنی. سختترین شکنجه این است که انسان را در محیطی قرار دهند که هیچ نبیند، هیچ صدایی نشنود و در خلأ کامل گرفتار باشد. قرآن میفرماید برای منافقان چنین سرنوشتی رقم میخورد و دیگر راه گریزی نخواهند یافت.
بعد با تعبیری تکاندهنده میفرماید: «صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لَا یَرْجِعُونَ». ممکن است بپرسی آیا امکان دارد این تیپ افراد توبه کنند و برگردند و اصلاح شوند؟ قرآن روشن میسازد که اینها از روی جهل گام برنداشتند، بلکه عامدانه این نقش فریبکارانه را برگزیدند. اگر کسی ناآگاهانه فریب خورده باشد، به محض آگاهی بازمیگردد و قدرت بازگشت دارد.
توبه شجاعت اعتراف و انقلاب انسان علیه خویشتن است. توبه اقدامی بسیار دشوار و بزرگ است؛ تنها با لقلقهی زبان و ذکر «أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ» و «تُبْتُ إِلَیْکَ» توبه محقق نمیشود. توبه یعنی شهامت دور زدن و بازگشتن در نخستین دوربرگردان؛ گرچه خجلتزده شوی، ملامت بشنوی و منافعی را از دست بدهی، اما این بازگشت نشاندهنده راستی توست. خداوند گناهکاران نادمی را که پشیمان میشوند و توبه میکنند دوست دارد.
پیامبر اکرم(ص) نقل فرمودند که در میان بنیاسرائیل فردی سالیان متمادی اهل عبادت بود و نوافلش ترک نمیشد و گناه هم نمیکرد، اما در باطن مغرور بود و در دلش خود را برتر از دیگران میدید. همزمان جوانی غرق در گناه بود، اما روزی منقلب شد و از درگاه الهی به شدت شرمسار شد. پیامبر فرمودند: خداوند در این لحظه رحمت خود را شامل آن خطاکار نادم میکند و آن عابد شبزندهدار را محروم میکند؛ زیرا او عابد بود، اما این گناهکار عبد گردید.
اصل اساسی، عبد بودن است، نه صرفاً عابد بودن. عبادات ابزاری بیش نیستند؛ اگر در پس عبادت خصلت عبودیت و خلوص در برابر خدا نباشد، هیچ ارزشی ندارد. ابلیس نیز هزاران سال عبادت کرد و تا مرتبهی ملائکه بالا رفت، اما عبد نبود لذا قرآن در وصف او میفرماید: «کَانَ مِنَ الْکَافِرِینَ»، او از همان آغاز کافر و مستکبر بود، نه آنکه صرفاً هنگام سرپیچی از سجده بر آدم کافر شده باشد؛ پیش از آن نیز در باطن خویش عبد نبود. همان موقع که نمازشب میخواند مستکبر بود. عبد نبود. شما دیدهاید افرادی که یک عالمه از سوابق و دانش، در بزنگاههای آزمون رفتاری بروز میدهند که شگفتی همگان را برمیانگیزد و زهد چندین ساله خود را با لغزشهای سخیف بر باد میدهند.
در نقطهی مقابل، انسانی پاکطینت را مییابید که نه درسی خوانده، نه کاری خوانده، اما وجودش نورانی است. ما اینطور آدمها را در دوران جنگ و انقلاب خیلی دیدیم. سواد نداشتند اما خیلی نور داشتند. همین شهید قاسم سلیمانی نقل میکرد که در سنین جوانی پیش از انقلاب برای کارگری به مشهد رفته بودم؛ 22 سالم بود. هنگام سخن از غسل و احکام دینی، یکی از کارگران متدین به من گفت: تو مقلد چه کسی هستی؟ من معنای تقلید و مرجعیت را نشنیده بودم و نمیدانستم؛ به او گفتم من نمیدانم مرجع چیست ما بچه عشایر هستیم که در دشت و کوه گوسفند میچراندیم، اهل نماز و روزه بودیم، در حالی که در محیط ما بسیاری از افراد حتی نماز نمیخواندند. به او گفتم من اصلاً این کلمه مرجع و مقلد را نشنیدم اینها که میگویی چیست. معلوم میشود آن شخص مبارز هم بوده، میگوید عکس حضرت امام را نشانم داد و من اولین بار امام را آنجا دیدم. او گفت ایشان عالم دین و آقای خمینی هستند. وقتی آدم عبد باشد بعد عابد میشود و بعد اینطوری میشود. اگر عابد و عالم بودیم اما عبد نبودیم میبینید طرف تا مرجع تقلید هم پیش میرود اما کنار آمریکا میرود که علیه امام کودتا میکند که او را بکشند و این جای او بنشیند. آدمی تا اینجا میرود.
خداوند هشدار میدهد که در یک لحظه همهچیز ظلمانی خواهد شد و امیدهای واهی به یأس مطلق مبدل خواهد گشت؛ در تاریکیِ وحشتناکی که کمترین فاصلهی پیشرو را نمیبینی، چه خواهی کرد؟ در آن ورطه خداوند آنان را رها میسازد: «وَتَرَکَهُمْ»؛ خداوند تو را کر میکند و در آن شرایط تو را تنها میگذارد. بعد میفرماید اینها کر، لال و کور هستند؛ چرا باید برگردند؟ خب اینها واقعاً نه کر بودند نه لال بودند نه کور بودند. چرا خداوند به اینها کر و لال و کور میگوید؟ اصلاً خداوند به بعضی از زندهها مرده میگوید و به مردهها زنده میگوید. راجع به شهدا میگوید شما فکر میکنید اینها اموات هستند؟ نیستند؟ «بَلْ هم أَحْیَاءٌ»؛ زنده حقیقی و زنده مطلق اینها هستند چون شما دنبال عوامل بیولوژیک در طول بدنشان در عالم ماده میگردید فکر میکنید زندگی یعنی همین غذا خوردن و دستشویی رفتن و حمام رفتن! فکر کردید زندگی این است. اینها یک ظهوری از یک سطح بسیار عادی و پایین از زندگی است که کاملاً موقت و کاملاً آسیبپذیر است یک دوره موقتی به شما میدهند و بعد از شما میگیرند. همین که ما قبلاً نبودیم اما حالا هستیم، الآن هستیم فردا نیستیم معلوم میشود ما خودمان زنده نیستیم چون اگر موجودی خودش ذاتاً زنده باشد این باید ازلی و ابدی باشد نباید بمیرد. معلوم میشود حیات اینجا ذاتی ما نیست. یک چیزی داده شده و بعد گرفته میشود. اگر زیبایی برای خود شخص باشد که باید همیشه زیبا باشد اما نیستی. چند سال بعد قیافهات یکطوری میشود که دهتا عاشق داشتی حالا همه از دست تو فرار میکنند که آی فلانی آمد فرار کنیم که گیر او نیفتیم! خب معلوم میشود که این زیبایی برای خودت نبود. از یک جایی آمد و دوباره به همانجا برگشت! زندگی، آبرو، علم، علمی که به ما میرسد برای ما نیست از جای دیگری آمد. ما وسائل و زمینه آن را آماده کردیم. باز آن هم به خواست و امکاناتی بود که خداوند به ما داد. اگر ما واقعاً عالم باشیم پس چرا سرِ پیری آلزایمر و زوال عقل میگیریم؟ چیزهای معمولی را دیگر نمیفهمیم. وقتی ما پیر میشویم عین وقتی میشویم که بچه بودیم! اگر این علم برای خودت بود وقتی کودک هستی چطور نمیفهمیدی چیست! اگر انگشت پایتان را بگذارید بچه کوچک آن را میمکد! با سینه مادرش اشتباه میگیرد خب این معلوم میشود که علم ندارد و این علم از جای دیگری میآید. بعد هم که پیر میشوید باز همین کارها را میشود با پیرها هم کرد باز هم نمیفهمد. جلوی رویت تو را دست میاندازند اما نمیفهمی که دارند دستت میاندازند! چطوری این هوش و شعور اگر برای خودت بود چرا نبود و آمد؟ چرا هست و بعد میرود؟ چرا کم و زیاد میشود؟ اگر چیزی واقعاً هست، باید همیشه برای خودت باشد.
قرآن میفرماید که این تیپها، نه هر کسی، اینها برنمیگردند. اینها تجدید نظر نمیکنند: «لَا یَرْجِعُونَ». مدام شما خودت را برای اینها تطبیق میدهید، مدام دنبال آنها راه میافتید، هی میگویید میخواهم کاری کنم که اینها هم به ما رأی بدهند و اینها هم با ما باشند؛ اینها تصمیم خود را گرفتهاند. اینها با تو برخورد ابزاری میکنند. تو که نمیتوانی با اینها برخورد ابزاری بکنی. آنها میخواهند از تو سواری بگیرند، شما نمیتوانید از اینها سواری بگیرید. اینها به شما سواری نمیدهند، اینها به آن طرف سواری میدهند.
خداوند به بشر میفرماید: شماهایی که در دنیا زنده هستید و دارید نفس میکشید و غذا میخورید، مردگان هستید. شما مردههایی هستید که دارید نفس میکشید. انبیاء آمدهاند تا شما را زنده کنند. این، آیه قرآن است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا». آنهایی که باور کردید که خدا و آخرت هست و این پیامبر خداست و از طریق او با شما حرف زده است: «اسْتَجِیبُوا»؛ لبیک بگویید و جواب بدهید. فقط گوش نکنید، نگاه نکنید، سر نجنبانید، بیایید. چرا؟ بعد میفرماید: «لِمَا یُحْیِیکُمْ»؛ میخواهد شما را زنده کند. چه کسی را زنده میکند؟ کسی را که زنده نیست. دقیقاً خداوند به ما میگوید: شما مردهاید، مردگان معنوی و عقلانی هستید! زندگان بیولوژیک و جسمانی هستید! بدن شما در عالم طبیعت دارد کار میکند؛ روح شما و عقل شما خواب است، مردهاید. علائم زندگی در شما نیست. علائم حیات معنوی در شما نیست. فقط حیات مادی است که سوسک و فیل و زرافه هم دارند، شما مثل آنها هستید! زنده حیوانی، مرده انسانی.
انبیاء و دین آمدهاند، فلسفه دین آمده است تا مردهها را زنده کند. قرآن میفرماید انبیاء آمدهاند تا مرده زنده کنند. شما زنده نیستید. شما مردههای متحرک هستید؛ زامبی، زامبی. همینطوری راه میروید و دنبال غذا میگردید و میخورید و میخوابید و حمله میکنید و میدرید. این، آن حیاتی نیست که برای شما لحاظ شده است. خداوند در قرآن این را میفرماید. میفرماید که درست گوش کنید که انبیاء به شما چه میگویند، قرآن چه میگوید. شما مردهاید، با این کلمات زنده میشوید. آمدهاند تا شما را زنده کنند. این هم توقعی است که ما باید از قرآن داشته باشیم. قرآن آمده است تا مرگ معنوی، عقلانی، اخلاقی و مرگ ارزشی را که ما گرفتار آن هستیم، به حیات تبدیل کند.
خداوند در این آیه میفرماید: فکر نکن که با هر چه باج و امتیاز میدهی یا همراهی میکنی، این تیپها درست میشوند. اینها کور هستند. کجا کور هستند؟ چشم دارند که! چشمی که نمیبیند با چشم کور چه فرقی دارد؟ میگوید نگاه میکنند، اما نمیبینند. همین اتفاقاتی را که شما میبینید و میگویید: عجب! ببین خدا کمک کرد، همین قضیه را او میبیند و نتیجه میگیرد که خدا نیست و خدا کمک نکرد. در جنگ احزاب یک اتفاق افتاد.
چشم دو جور است؛ چشمی که نگاه میکند، دو جور است: یک چشم میبیند و یک چشم نمیبیند. این، منظور بیناییِ این چشم نیست، آن چشمِ عقل است. چون ببینید، این چشم که چیزی را نمیبیند؛ این، یک تکه چربی است، این ابزار دیدن است. آن که دارد میبیند، چشم تو نیست؛ خودِ تو هستی؛ او دارد میبیند. آن که دارد میشنود، این غضروف و اینها نیست؛ این، وسیله شنیدن است. آن که دارد میشنود، روح توست، خودِ تو هستی. آن که دارد حرف میزند، این گوشت زبان و اینها نیست؛ اینها ابزار و وسیله انتقال هستند. آن که دارد حرف میزند و تصمیم میگیرد که چه بگوید، چه نگوید، چگونه بگوید، کِی بگوید و چه موضعی را بگیرد، او روح توست، نه زبان تو.
آن وقت اینجا که قرآن میفرماید که همه اینها را میبیند که، چشم او میبیند، گوش او هم دارد میشنود و قشنگ هم حرف میزند؛ چون «عَلِیمُ اللِّسَانِ» است دیگه، معلوم شد که زبان دارند اینها. خیلی هم قشنگ و عوامفریبانه حرف میزنند. جای جلاد و شهید را عوض میکند، شب را روز نشان میدهد و روز را شب. عده زیادی را به شک میاندازد. پس چرا قرآن میگوید اینها لال هستند؟ یعنی آن زبان عقلانی تو، شخصیت تو، نفس تو لال است. یعنی چه لال است؟ یعنی حرفی برای گفتن نداری. چی میخواهی بگویی؟ چی داری بگویی؟ گوش تو سالم است، روح تو سالم نیست. صداها را میشنوی، گوش میکنی، صدای حق را نمیشنوی. یعنی نه کلمه حق را؛ هر چه به او میگویید، انگار نمیشنود؛ چون تصمیم دارد نشنود. با تو حرف که میزند، لال است! یعنی چه؟ یعنی هیچ وقت نمیتوانی به زبان اینها اعتماد کنی که واقعاً چه دارد میگوید، منظورش چیست، چه میخواهد بگوید و چه دارد میگوید. کر هم هست، کور هم هست.
تو الآن این همه معجزات را دیدی، این پیروزیها آمد، از هیچی، از کجا شروع کردیم، از چه موانعی عبور کردیم؛ ما که اینقدر قدرت نداشتیم. تو این همه توطئهها را میبینی که چگونه دارد شکست میخورد، این همه پیشرفتها را میبینی، پیشرویها را میبینی، پیامبر را میبینی که از کجا به کجا ما را رسانده است؛ باز هم، باز هم نمیبینی؟ باز هم کوری؟ قرآن میفرماید شما با یک همچین کسانی مواجه هستید؛ خیلی خوشظاهر! قشنگ بحث میکنند، موضع میگیرند، فریبنده. اینقدر تکنیک بلد هستند که اکثر مسلمانها را بازی میدهند. تا آخر نمیفهمند اینها بالاخره با چه کسی هستند و چه میگویند! در شرایط خاص خود را بروز میدهند.
اما این پرده نفاق بالاخره دریده خواهد شد؛ رسوایی، رسوایی در پیش است. خداوند این آتش را خاموش میکند. در ظلمات تو را ترک میکند. معلق میمانی، در بیابان تاریک سرگردان میشوی. فکر کردی راه نجات را پیدا کردی، اما این راه، راه نیست. دو قدم رفته، میمانی! بعد نمیدانی چه کار کنی. طبق یک تفسیر، یا همینجا رسوا میشوی؛ طبق یک تفسیر هم این که تو مگر تا چه زمانی اینجا هستی؟ اینجا حالا عدهای را هم بازی میدهی؛ یک سال و سه ماه دیگر قرار است بمیری، خودت خبر نداری. وقتی رفتی، میبینی که تو آن مسافری هستی که نیمهشب در تاریکی مطلق از کاروان رستگاری عقب ماندهای؛ نه راهنمایی هست، نه نوری هست، نه قطبنمایی هست؛ تماماً وحشت. اینجا ترس از دزد و حیوانات و... است، آنجا ترسهای خیلی بزرگتر؛ ترس از آنچه کردی و سراغ تو میآید.
قرآن میفرماید: آنجا تو هستی و جهل مطلق و رنج مطلق. آنجا میخواهی چه کار کنی؟ تو اینجا یک شعله آتشی درست کردی، سر دست گرفتی، چند قدمی با شتاب رفتی، اما با یک باد خاموش شد. خداوند این آتشهای قلابی و مصنوعی را خاموش میکند. بعد نمیدانی حالا باید چه کار کنی. دوباره هیزم، دوباره وقت را هدر میدهی، بخواهی برگردی دوباره آن را روشن کنی، دوباره عدهای را فریب بدهی، نمیشود. بخواهی ادامه بدهی، در تاریکی مطلق نمیتوانی. از کاروان رستگاری جا ماندی!
حالا در دنیا چشم تو سالم بود، نگاه میکردی و نمیدیدی؛ حالا که در آن عالم میروی، دیگه واقعاً: «صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ». از اینجا که میروی، دیگه چون این عالم طبیعت که نیست که، آنجا ظاهر و باطن نیست، همه چیز، باطن ظاهر میشود. این هم یک معنا که بعداً میخواهی چه کار کنی؟ حالا اینجا کلاه عدهای را برمیداری، یک سال- دو سال دیگر، با یک سرطانی، تصادفی و... میروی! بعد که آنجا رفتی، نه چیزی میبینی، نه چیزی میشنوی، نه چیزی میتوانی بگویی؛ به چه کسی بگویی؟ چه بگویی؟ «فَهُمْ لَا یَرْجِعُونَ». دیگه راهی هم برای بازگشت نیست، نمیتوانی جبران کنی.
اینها بین مسلمین میآیند و از مزایای مسلمان بودن استفاده میکنند. قرآن هم نمیگوید اینها را تکفیر کنید به این معنا که بگویید گوشت ذبیحه او حرام است و اموال او برای خودش نیست و با او ازدواج نکنند، یعنی از نظر شرعی و فقهی ازدواج او باطل است؛ این را نمیگوید. حالا با او ازدواج نکنند باشد، ولی این که بگویی چون اینها مثلاً مرتد یا کافر هستند؛ شما نباید با کافر و با کسی که اصل خدا و آخرت و هیچچیز را قبول ندارد نباید ازدواج کنی. شما نمیتوانید مسیر مشترکی داشته باشید. راجع به اینها این تعبیر را نمیکند. نمیگوید با اینها مثل کافر برخورد کنید؛ اما میفرماید مراقب اینها باشید، اینها دشمن هستند.
گاهی مسئله، مسئله یک شخص نیست؛ گاهی یک سیستم منافق است، یک مدیریت منافق است، یک خانواده منافق است، یک جبهه منافق است، یک حکومت منافق است، یک حزب منافق است، گاهی یک جناح منافق است؛ یعنی چیزهایی را میگوید که به آن عقیده ندارد. اصلاً همین که ما گاهی در مسائل شخصی دروغ میگوییم و خیال میکنیم هیچ چارهای نداریم و باید دروغ بگوییم، روایت میفرماید: دروغ، نفاق است؛ یعنی همه دروغهایی که ما میگوییم، در آن لحظه ما منافق هستیم. اینها اساس کارشان در مسائل سیاسی و اجتماعی بر اساس دروغ است.
نفاق در عقیده؛ چیزهایی را که میگویند عقیده ندارند، چیزهایی را که عقیده دارند همهاش را نمیگویند.
نفاق در اخلاق؛ شعار حقوق بشر، کرامت انسان، حقوق زن، حقوق کودک، صلح، نفی خشونت، از این حرفها میزنند ولی عقیده ندارند. یا از این طرف، مقدسمآب هستند! تیپهای شیعه لندنی، یک چیزهایی را مقدسنمایی میکند که پیامبر اکرم پیش این کم میآورد! از پیغمبر مسلمانتر هستند! ولی اینطوری نیست، برای عوامفریبی بازی درمیآورد. با خنجر کنار تو میایستد! اما چون اینها در صف دشمن نیستند، شما تمام تاکتیکها و تکنیکهایی را که علیه دشمن به کار میبری، علیه اینها نمیتوانی به کار ببری. شما میتوانی بگویی مرگ بر دشمن، به اینها نمیتوانی بگویی مرگ بر این! چون بین خودتان است، چون قشنگ حرف میزند، کارهای خوبی هم میکنند، مواضع خوبی هم دارند. چرا برنمیگردند؟ برای این که وقتی نگاه میکند و نمیخواهد ببیند، صدا را میشنود ولی دقیق گوش نمیکند، حرف میزند ولی آنچه را باید بگوید نمیگوید، دو دوزه بازی میکند، دو پهلو حرف میزند.
ابوموسی اشعری سرِ جنگِ معاویه با حضرت امیر اینگونه حرف میزد؛ میگفت: جنگ مسلمان با مسلمان که شرعاً درست نیست، من به دو طرف توصیه میکنم که خشونت را کنار بگذارند؛ هم علی، هم معاویه. هر دوی شما به خدا فکر کنید، این دنیا تمام میشود، جنگ قدرت و فلان و اینها؛ دو طرف را به حفظ آرامش توصیه میکنم! ای آقا! او حمله کرده، او تجاوز کرده، او خیانت کرده، او دارد میزند و میکُشد، این دارد دفاع میکند؛ بعد تو هر دو را توصیه میکنی؟! مثل این که در خیابان یکی رد میشود و دو- سهتا چک به شما میزند، بعد شما یقه او را میگیری، بعد بنده بیایم بگویم دو طرف آرامش خود را حفظ کنید! هر دوی شما به یک اندازه مقصر هستید! من از دو طرف خواهش میکنم که فلان کنند! اینگونه بود. همین الآن مگر ما از این آدمها نداریم؟ صدام به ما حمله کرده بود، بعد میآمدند دو طرف را به آرامش دعوت میکردند! آقا! او آمده، هزاران کیلومتر را گرفته است، چند میلیون نفر آواره شدهاند، دهها هزار آدم را کشته است، من دارم دفاع میکنم، کلاهبردار، بعد هر دوی ما را به یک اندازه به آرامش دعوت میکنی؟!
قرآن میفرماید حتی اگر دیدید دو گروه مسلمان، «طَائِفَتَانِ»، دو گروه مسلمان دارند با هم میجنگند، اول بیا آنها را صلح بده. اما وقتی که روشن شد یک طرف ظالم است و یک طرف مظلوم، حق نداری دو طرف را به یک اندازه به آرامش دعوت کنی؛ باید کنار مظلوم بروی و با ظالم بجنگی. حق نداری بیطرف باشی.
یک عده به حضرت امیر(ع) گفتند: ما در این جنگ آقا، مسئله داریم، شک داریم، شما را قبول داریم، ولی نمیدانیم واقعاً این جنگ درست است یا نه؟ دو طرف اصحاب پیامبر هستند، دو طرف همه مسلمان هستند، دهها هزار مسلمان میخواهند همدیگر را بکشند؟ آقا این توجیه دارد؟ ما واقعاً شک میکنیم، دست ما میلرزد. ما با کفار قشنگ میجنگیم، ما را در جبهه با کفار بفرستید، با تمام قدرت میجنگیم، یا مرگ یا پیروزی؛ ولی در این چیزهای داخلی اگر بشود ما را معاف کنید. در گرگ و میش بود، نه روز بود و نه شب؛ فتنه، گرگ و میش است، حق و باطل قاطی میشود. تقوا و تشخیص میخواهد و توجه به امام، اعتماد به امام، امامی که او را قبول دارید. شما چطور میگویید ما علی را قبول داریم، ولی اینجا شک داریم؟! حالا حضرت امیر(ع) هم نفرمود که حالا پس برو گم شو، یا نه باید بیایی؛ فرمودند: حق نداری بیطرف باشی، با ما بیا، حرفهای ما را بشنو، به دشمن که رسیدیم برو با آنها هم صحبت کن، ببین آنها چه میگویند و ما چه میگوییم، بعد حق نداری بیطرف باشی؛ یا با ما بجنگ، یا کنار ما بجنگ؛ چون ما یا ظالم هستیم، یا مظلوم هستیم. حضرت امیر(ع) فرمودند: اگر ما ظالم هستیم، تو باید جلوی ما بایستی؛ اگر ما مظلوم هستیم، باید کنار ما بایستی؛ حق نداری بازی دربیاری و دو طرف را به عدم خشونت دعوت کنی! ما داریم دفاع میکنیم. بله ما هم میجنگیم، او هم میجنگد. ما داریم برای حق میجنگیم، او به باطل دارد میجنگد.
این که قرآن میفرماید که نمیبینند و نمیشنوند، نمیخواهد توهین کند. مثلاً ما گاهی دیدهاید یکی رد میشود، میگوید: کوری؟ مگر کوری؟ ما میخواهیم توهین کنیم. نشستهام، بچه میآید رد میشود، یک لیوانی آن وسط سفره است، پای او به لیوان میخورد، به او میگویم مگر کوری؟! اینجا من قصد توهین و تأدیب دارم. حالا خودم دیروز از همانجا رد شدم، پای من به همان لیوان خورده است، آنجا گفتم: کدام نفهمی این را اینجا گذاشته است؟! یک اتفاق افتاد. پای من که به لیوان خورد، گفتم: چه کسی این را اینجا گذاشته است؟ همین کار را فردا او کرده است، به او میگویم: مگر کوری؟! این هم همان بود، چطوری دیروز تقصیر او بود، امروز این کور است و تقصیر این است باز؟! قرآن که میفرماید اینها کور هستند، کر هستند، لال هستند، نمیخواهد توهین کند؛ دارد واقعیت را میگوید.
آنجایی که میگوید شما مردهاید و انبیاء آمدهاند تا شما را زنده کنند، یا زندههایی را مرده میگویند، پیامبر میفرماید: «اینهایی که موضع ندارند، امر به معروف و نهی از منکر نمیکنند، همه جا میگویند بیطرف هستیم، بیتفاوت هستیم، به ما چه! پیامبر میگوید: اینها مردگان متحرک هستند، اموات هستند، زنده نیستند. بدن آنها زنده است، دارد غذا میخورد و به دستشویی میرود، اما خودش و روح او زنده نیست؛ اینها اموات هستند، مردهاند. اینهایی که میگویند ما بیطرف هستیم، ما سیاسی نیستیم، ما فقط با خداوند رابطه شخصی داریم و اینها، ولی وظیفه نداریم.
اینجا هم در آیه دیگری راجع به این تیپها میفرماید: «إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکْرٌ وَقُرْآنٌ مُبِینٌ». آنچه به شما داریم میگوییم، این آیات، چیزهایی نیست که شما هیچ وقت نشنیدید و اصلاً نمیفهمید و میگویید: عجب! ما نمیدانستیم! قرآن میفرماید همهاش را میدانستید! «إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکْرٌ»؛ ما داریم یک یادآوری میکنیم. خدا به شما فطرت داد، عقل داد. تهِ وجدانت، اینها را که ما داریم به تو میگوییم، خودت هم میدانستی؛ خودت را به آن راه زدی. «إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکْرٌ»؛ کل قرآن یک یادآوری است. چیزی به شما نگفتند که شما تا به حال هیچ خبر نداشتید، همه اینها را میدانستید، خود را به آن راه میزنید. این که قرآن هر قصهای را میگوید، قصه نیست اینها، واقعیت است، دارد گزارش میدهد، میگوید: «فَاعْتَبِرُوا»؛ عبرت بگیرید. عبرت از عبور است. عبرت یعنی از ظاهر آن عبور کن و به باطن آن برو. عبرت بگیر یعنی پیام آن را بگیر. یعنی دوباره قضیه موسی و فرعون ادامه دارد، ابراهیم و نمرود باز هم الآن هم هست، تمام نشد.
«فِیهِ ذِکْرُکُمْ»؛ قرآن میفرماید این چیزهایی که از انبیای قبل تعریف میکنیم، اینها داستان خود شماست؛ «فِیهِ ذِکْرُکُمْ»، مسئله شما است، نگو به ما چه که هزار سال پیش کجا چه اتفاقی افتاد! الآن هم دارد اتفاق میافتد. همه این کارها دوباره دارد تکرار میشود. «فِیهِ ذِکْرُکُمْ»؛ اینها مسئله شماست، مسئله دیروز نیست، مسئله اینجا و اکنون است.
بعضی مصادیق آن هم که قرآن، مثل همان عبدالله بن اُبَی و... اینها چه بودند، چه شدند، بعداً چه کردند، که واقعاً تعجب میکنید. آن وقت میبینید اتفاقاتی که در همین سی چهل سال بعد از انقلاب افتاد، چه کسانی از اوج قله انقلاب در لجن دشمن رفتند، چه کسانی از توی لجن به این طرف آمدند. آن وقت میفهمیم که این آیات برای همین الآن است. قرآن برای امروز، این آیات برای اینجا و اکنون است.
والسلام علیکم و رحمهالله و برکاته
هشتگهای موضوعی