بسمالله الرحمن الرحیم
در آیه ۸۹ سوره شعراء [درباره] آن دسته اول -حالا بعداً دوستان به تفسیر هم رجوع بکنند و ببینند چه مشخصاتی میآورد- راجع به «قلب سلیم» سخن به میان میآید. قلب سلیم، یعنی آدم باش، با خود تو صادق باش، با خدا و با خلق صادق باش، راه را پیدا میکنی. این که قرآن میفرماید: اگر تقوا داشته باشی، راه را پیدا میکنی؛ یعنی خداوند نمیگذارد آدمی که قلب سلیم دارد و واقعاً دنبال حقیقت است، تا آخر گمراه بماند. ممکن است اول ندانی و اشتباه بکنی، ولی در این اشتباه نمیمانی. بعداً خداوند میفهمد که تو صادق هستی یا نه؛ علائم را به تو نشان میدهد، راه را نشان میدهد و خودت میفهمی. فرمودهاند: اگر نمیتوانی تشخیص بدهی، نه این طرفی، نه آن طرفی عمل نکن. قف، توقف کن. «وَلَا تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ»؛ این یک حکم و پیام قرآنی است. به هر چه که علم نداری و نمیتوانی از آن دفاع کنی و استدلال بیاوری، پشت کن. به دنبال هیچکس راه نیفت؛ هیچی نگو؛ هیچ کاری را که نمیتوانی از آن دفاع کنی، نگو و انجام نده. «وَلَا تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ»؛ قرآن علممحور است. آنچه را نمیدانی نرو، نگو و انجام نده. اول بدان، حالا برو، بگو و انجام بده. تو باید بتوانی از کاری که میکنی دفاع کنی؛ باید بتوانی حجت و استدلال داشته باشی که من به این دلیل این کار را کردم.
یک جملهای را امام(ره) گفت که یک یا دو بار من آنقدر در همان موقع حالم یکجوری شد و واقعاً تن من از حرف او لرزید؛ چون امام هر چه را هم میگفت، به آن عقیده داشت. یک وقتی یادم میآید سر یک مسئله اختلافی بحث جناحها شد و بعضیها هم به اشتباه و شک افتادند. امام یک تصمیمی گرفت و بعد هم دفاع کرد و آمد گفت: -حالا مضمون جمله ایشان این بود- من کار ندارم چه کسی خوشحال میشود و چه کسی ناراحت؛ حجت که برای من تمام بشود، باید به وظیفه خودم عمل کنم و عمل میکنم. من این کار را کردم یا گفتم. بعد حالا این جمله بعد از آن خیلی قشنگ است: گفت که در آن روزی که در قیامت همه باید جوابگو باشند، من خدمت ایشان -یعنی خدا- عرض خواهم کرد - اصلاً تن آدم میلرزد همین حالا هم که میگویم حال من یکجوری میشود- من خدمت ایشان عرض خواهم کرد که چرا این را گفتم و این کار را کردم. اصلاً ببینید چه ادبی دارد و چگونه است! یعنی هر کاری را که دارد میکند، از همین حالا به فکر پاسخی است که در آن دادگاه الهی باید بدهد. من آنجا در محضر ایشان عرض خواهم کرد که چرا این کار را کردم؛ یعنی برای همه کارهایی که کردم، من توضیح، تبیین و استدلال دارم. این خیلی مهم است.
دسته دوم، آیاتی مثل آیه ۱۰ سوره بقره است که میفرماید: شما مسلمان هستید، ظاهراً ممکن است مسلمان باشی، اما مریض هستی. مریض هستی؛ بیماریهای اخلاقی و بیماری شخصیتی داری، صاف و صادق نیستی: «فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٌ». بعد میفرماید: «فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا»؛ خدا هم اینگونه نیست که به زور جلوی آدمهای مریض را بگیرد؛ خود تو تصمیم گرفتی که مریض باشی. فرق بیماری جسمی و بیماریهای روحی این است که بیماری روحی و اخلاقی را خودمان تصمیم میگیریم، ولی بیماری جسمی ممکن است ما تصمیم نگیریم و به ما تحمیل بشود؛ ممکن است خودمان مقصر باشیم و ممکن است نباشیم. اما در بیماریهای روحی، لذا میفرماید: «فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا»؛ خداوند جلوی پیشرفت این بیماری اخلاقی و روحی تو را نخواهد گرفت. عنان اختیار تو دست خودت است؛ اگر آگاهانه میخواهی جهنمیتر بشوی، بشو. دنیا محل انتخاب است؛ در اینجا ما بهشت را بر کسی تحمیل نمیکنیم. «إِنَّا هَدَیْنَاهُ النَّجْدَیْنِ»؛ ما هر دو مسیر را به شما نشان دادیم و تصمیم با خود شماست. گفتیم این مسیر به بهشت میرود و این مسیر به جهنم میرود؛ انتخاب، آزادی و آگاهی با خود شماست.
دسته سوم، مثل آیه ۱۲ سوره احزاب، به این تیپ اشاره میکند؛ چه مسلماننما باشند و چه نباشند، یعنی یا کافر یا منافق. میفرماید: «وَإِذْ یَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِینَ فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٌ مَّا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلَّا غُرُورًا». اینهایی که اصلاً قلبهای بیماری دارند و مریض هستند، حقیقت را میفهمند؛ برای او توضیح میدهی و میفهمد، باز از یک راه دیگر نقشه میکشد تا یکجوری آن را خراب کند. اینها و آن کسانی که کاملاً دوچهره و دوپهلو هستند، تظاهر میکنند که با شما هستند، اما ضد شما هستند. این تیپهای کافر و منافق کسانی هستند که ته دل خود میگویند و بعد هم یک وقتهایی علنی میکنند: «مَّا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلَّا غُرُورًا». در جنگ احزاب وقتی که یک ماه یا بیشتر محاصره شدند، تحریم مطلق اقتصادی و محاصره کامل بود؛ غذا و هیچ چیزی دیگر نبود و نمیتوانستند از خندق فاصله بگیرند. حتی یکی از آنها گفت: ما نمیتوانیم به دستشویی برویم، خانههای ما در خطر است؛ خود پیامبر از گرسنگی سه روز غذا نخورده و به شکم خود سنگ بسته است و گرسنگی به سر او زده است! در خندق دارد میگوید که من در پرتو جرقه این کلنگ، شکست روم، شکست ساسانی و رهایی مصر را دیدم. بعضی از مسلمانها، یعنی همین تیپهایی که این آیه میفرماید، گفتند: دیوانه شد و به سر او زد. حالا خودشان جزو مسلمانها و رزمندهها هستند و دارند خندق میکنند، ولی ته دل آنها اینگونه است. میگویند این را نگاه کن! معلوم نیست ما تا شب یا تا فردا زنده هستیم یا نه؛ او از گرسنگی به شکمش سنگ بسته است، حالا یک آقایی در اینجا کل دنیا را فتح کرد! همه جا را فتح کرد، امپراتوری ابرقدرت روم را زد، ساسانی را زد و مصر را گرفت. به همدیگر اینطوری چشمک میزدند.
بعد نیروهای دشمن آمدند و به خندق رسیدند. اولین باری که در جنگهای شبهجزیره عرب کانال یا خندق دیدند، آنجا بود. جالب است، نقل شده است که یکی از آنها گفت: این شیوه چیست؟ اینها شیوههای نامردی است که میروند پشت این گودال پنهان میشوند؛ اینها تاکتیکهای ایرانیها است. چون سلمان آموزش داد که ما در ایران وقتی نیروی دشمن چند برابر ما باشد و شهر در خطر باشد، کانال میکنیم تا جلوی هجوم ناگهانی دشمن را بگیریم و بعد آن را شکست بدهیم. آن مشرکین هم همین را گفتند؛ گفتند: این جنگها نامردی است، این روش عرب نبوده و تاکتیکهای ایرانیها است. در همان جنگ احزاب آنجا این را گفتند. بعد در آنجا عدهای گفتند: دیدید حرفهایی را که او زد و گفت من پیامبر هستم و خدا گفته است پیروز میشوید! دیدید ما را بازی داد؟ «مَّا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلَّا غُرُورًا»؛ دیدید همه آن بازی بود و ما را فریب دادند؟ غرور یعنی فریب؛ ما را فریب داد!
همین الان شما این تیپها را نمیبینید که میگویند: این انقلاب و اصل حرکت امام از اول اشتباه بود؛ این شعارها چه بود؟ مرگ بر آمریکا و مرگ بر فلان یعنی چه؟ بعد کور هم هستند و نمیبینند که مرگ بر شاه، مرگ بر صدام، مرگ بر شوروی و منافقین شد، اسرائیل هم دارد میشود، ولی باز دوباره میگویند آمریکا نمیشود! حالا دیدید که خود مقامات آمریکایی مدام دارند میگویند ما در حال فروپاشی هستیم، باز اینها میگویند: نه، اینجوری نیست. آن زمان هم همینطور بود.
این صحنه را دیدند و گفتند: تمام این شعارها و وعدههایی که او داد و میگفت خدا با ما است و پیروز میشویم، همه دروغ بود و ما را فریب داد. «غرور» یعنی فریب.
یک عده از مؤمنین دسته اول هم همین صحنه را دیدند؛ آنها هم همین صحنه را دیدند و گفتند: «هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ». دیدید خدا و رسول بر سر وعدهای که دادند ایستادند؟ این همان چیزی است که پیامبر وعده داد. چگونه است که یک صحنه را دو گروه مسلمان که در جبهه خودی هستند میبینند، یکی میگوید: دیدید پیامبر به ما دروغ گفت و ما را سر کار گذاشت؟ و یکی میگوید: دیدید پیامبر راست گفت؟ چگونه است که شما یک صحنه را دو گروه میبینید و دو جور نتیجه میگیرید؟ برای این که تو قلبت بیمار است و مریض هستی! تو شک داری! تو هنوز هم در ته دلت باور نمیکنی که این پیامبر دارد از طرف خدا حرف میزند. میگوید: حالا همینطوری قبول کردیم، ولی تا یک حد! تو قبول و یقین نداری.
طبق این تعریف "منافق" کسی نیست که لزوماً کافر باشد ولی تظاهر کند که من خدا و پیامبر را قبول دارم؛ نه، واقعاً اجمالاً قبول دارد. نماز میخواند، رعایت میکند، خدمت میکند، ممکن است به جبهه هم برود و انفاق هم بکند، اما طبق بعضی از آیات قرآن همه اینها تا یک حدی است. اینها ظاهر مؤمن دارند، اما روح آنها بیمار است. قرآن میگوید بعضی از ما تا وقتی مؤمن هستیم که منافع ما تأمین میشود. آن وقتی که من باید از منافع خودم، از پول، شغل، شهرت، مقام، ریاست و شهوت بگذرم، آن لحظهای که من باید بین دینم و اینها انتخاب کنم، ایمان خود را انتخاب نمیکنم و این طرف را انتخاب میکنم. انسان تا آخر در خطر است؛ تا زمانی که بمیریم، لحظات حساس کنونی است! در زمان صلح همه شجاع و رزمنده هستند؛ جنگ که میشود، رزمنده کم میشود، پیدا نمیشود و نمیآیند. وقتی نمیتوانی اختلاس کنی که تو پاک نیستی؛ هنوز معلوم نیست. اگر توانستی اختلاس بکنی و نکردی، آنجا معلوم میشود؛ الان معلوم نمیشود.
قرآن میفرماید: عده زیادی از شما مؤمنین اینگونه هستید؛ در شرایط عادی مؤمن هستید و آدمهای خوبی هستید؛ نماز، حجاب، جهاد و خدمت دارید، ولی شرایط یککمی غیرعادی بشود و مجبور بشوید انتخاب بکنید، انتخابهای شما مؤمنانه نخواهد بود و کافرانه خواهد بود؛ مثل کافران انتخاب و زندگی میکنید. میگوید یک عدهای از منافقین اینگونه هستند؛ نه این که از اساس فیلم بازی کنند و اصلاً به هیچ چیزی عقیده نداشته باشند و تظاهر کنند که دارند؛ نه، عدهای از آنها واقعاً اینگونه نیستند. در آخرت میفرماید: شما با کفار محشور خواهید شد! چون آنجا دیگر نمیتوانی بازی بکنی. اینجا جای بازی است؛ آنجا دیگر نمیشود نقش بازی کرد. آنجا این ظواهر و قراردادها که در شناسنامه چه کسی مسلمان است و چه کسی کافر است، اصلاً نیست. این شناسنامهها تا غسالخانه است؛ تا آنجایی است که شما را میبرند -چون من را که نمیبرند، شما را میبرند!- آنجایی که شما را میبرند، برهنه میکنند و میشویند، شناسنامهها آنجا دیگر مهر میخورد و تمام میشود. دیگر نه آقایی هست، نه خانمی، نه ثروتمندی، نه فقیری، نه دکتری، نه مهندسی، نه ژنرالی، نه آیتاللهی، نه دانشمندی و نه بیسوادی؛ بلکه جنازه هستی! جنازهات هم تمام میشود و در مراحل بعدی حیات، دیگه خودمان با عقاید، اعمال و اخلاق با بدنی مناسب با آن محشور میشویم. قرآن در اینجا میفرماید: آن کسانی که در اینجا اینگونه مؤمن هستند، در آنجا دیگر این شناسنامهها وجود ندارد و جزو کفار محشور میشوید؛ چون شما در اینجا واقعاً کافر بودید، مؤمن نبودید و ادا درمیآوردید. بلکه در همینجا هم با کفار برادر هستید.
دقت کنید، قرآن در چندین آیه میفرماید: عدهای بین شما هستند که وقتی شما پیروز میشوید، به جای این که خوشحال بشوند، ناراحت میشوند؛ و وقتی شما شکست میخورید، اینها خوشحال میشوند. اینها بین شما هستند، اما با شما نیستند و با آنها هستند. آیا شما الان همین تیپ آدمها را در جامعه خودمان نمیبینید؟
در همین روزهایی که مسابقه فوتبال بین ایران و آمریکا شد و ایران یک بر صفر باخت، من که خودم ندیدم، ولی در فضای مجازی دیدم که در چندجا اینها جمعهای مثلاً ده - بیست نفری پرچم آمریکا را بالا بردند و شادی میکنند که ایران شکست خورد! این نمونه علنی و واضح آن است.
نمونهای که یککمی مثلاً پیچیدهتر است -که آن هم پیچیده نیست- این است که در این دعواهایی که ما در این سی-چهل سال داشتیم و انقلاب با دشمنان خود داشته است که آنها مدام حمله کردهاند و انقلاب دفاع کرده است، هر جا ما ضربه خوردیم، اینها خوشحال شدند و شروع میکنند به این طرف متلک گفتن که: اگر آمریکا حمله کرد، تقصیر شما بود! تحریم تقصیر شما بود! صدام حمله کرد، تقصیر شما بود! یعنی تقصیر هیچکس نبود جز اینها.
گفتند یک دزدی به یک خانهای رفت و دزدی کرد و رفت؛ بعد آمده بودند تا علتیابی بکنند. به صاحبخانه گفتند: تقصیر تو بود که آن شب در خانه نبودی؛ تقصیر تو بود که خوابیده بودی؛ تقصیر تو بود که فلان... او گفت: مثل این که در آخر تقصیر همه بود الا دزد! همه مقصر هستند الا او! همین الان شما در اینجا کسانی را دارید که در حکومت هم بودهاند، هستند و بعضی از آنها باز هم خواهند بود؛ میگویند: امام کاری کرد که شاه در انقلاب کشتار کند و هزاران نفر را به گلوله ببندد! تقصیر امام بود که صدام حمله کرد! تقصیر امام و انقلاب بود که آمریکا ما را تحریم کرد! بعد اگر یکجا این طرف پیروز بشود، اینها خوشحال نمیشوند میگویند: نه، این که پیروزی نبود، این پیروزی نیست! اگر یک جا یک شکست جزئی بخوری، آن را صد برابر میکنند. ما نمونههای متعددی از «فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٌ» را دیدیم و الان هم هستند.
قرآن میفرماید: «أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ نَافَقُوا...». آیا تو در رفتارشناسی این کسانی که دوشخصیتی و دوچهره هستند و دودوزهبازی میکنند، درست دقت نکردی؟ هم با شما هستند و هم بر شما هستند و معلوم نیست اینطرفی هستند یا آنطرفی هستند؟ دقت نکردی؟ این سؤال در ضمن معنیاش این است که تو باید دقت میکردی. آیا تو اینها و رفتار آنها را درست ندیدی؟ حالا ما میگوییم خدای مطلقِ میلیاردها کهکشان که چنین و چنان است، چطور دارد راجع به یک یا دو نفر صحبت میکند؟ میگوید: آیا به اینها خوب دقت کردی؟ در ضمن از اینها بفهمید که خداوند چگونه کوچکترین احساسات، ادراکات، کنشها و واکنشهای ما را زیر نظر دارد. این کار را یک نفر کرده است و خداوند دارد گزارش میدهد. ما هم یک نفر هستیم؛ در ضمن، این آیه میگوید: کل کارهایی را که شبانهروز داریم انجام میدهیم، همه شما دارید دیده میشوید! همه شما دارید دیده میشوید. همه چیز دارد ثبت میشود. همین الآن اگر به ما بگویند یک دوربین مخفی بیست و چهار ساعته با شما است و شما به هیچ وجه نمیتوانید آن را پیدا کنید، طرز رفتار شما عوض میشود یا نمیشود؟ میشود دیگه. حتی شب اگر بخواهید بخوابید، به یک جور دیگر هستید. دستشویی اگر بخواهید بروید، مراعات میکنید که کاری نکنم یک وقت صدای چیزی ضبط بشود! یعنی کل رفتار شما عوض میشود.
خداوند در قرآن به زبانهای مختلف دارد میگوید: هزار دوربین مخفی بر روی شماست؛ آن وقت در درون شما هم هست، نه فقط از بیرون، از درون؛ یعنی احساسات شما دارد ثبت میشود. وقتی تصمیمی میگیرید، آن را رها میکنید، شک میکنید، قصد خیانت میکنید در حالی که هنوز خیانت نکردهاید؛ یعنی قرآن میفرماید: وقتی میخواهید یک کاری، یک ظلمی یا گناهی را انجام بدهید و هنوز آن را انجام ندادهاید، خداوند میداند که میخواهید انجام بدهید یا نه، و انجام میدهید یا نه.
در این مورد میفرماید: «أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ نَافَقُوا»؛ آیا به این تیپها درست نگاه نکردهاید؟ چطور؟ «یَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ»؛ پیش برادرهای خود میروند. برادرهای آنها چه کسانی هستند؟ «الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ». یعنی این منافقینِ داخل مدینه با یهودیها جلسات مخفی دارند. جالب است یهودیهای آنجا را هم میفرماید: «الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ». چطور است که آنها هم اهل کتاب هستند و هم کافر؟ همانطور که خیلی از خود ماها هستیم؛ هم اهل قرآن هستیم و هم کافر هستیم! میفرماید: اینها اهل کتابِ دروغگو و کلاهبردار هستند. اینها اگر به کتاب موسی(ع) هم ایمان داشتند، نباید اینگونه عمل میکردند.
بعد میفرماید: این مسلمانهایی که اینگونه موضع میگیرند، پیش برادرهای خود میروند. برادرهای آنها چه کسانی هستند؟ کافران. کدام کافران؟ از اهل کتاب. اهل کتاب هستند یا کافر؟ کافرِ اهل کتاب هستند. چطور اینها مسلمان هستند و آنها یهودی یا کافرِ اهل کتاب، بعد میگوید اینها برادرهای آنها هستند؟ یعنی پشت پرده یک عقد اخوتی بین اینها هست. ظاهراً اینها مشرک هستند که به اسلام تظاهر کردهاند. آنها هم ظاهراً یهودی هستند که باید خدا و پیامبر را قبول بکنی. شما به مشرکین نزدیکتر هستید یا به پیامبر؟ باید به پیامبر نزدیکتر باشید دیگه! چطور شما با آنها با یکدیگر پیمان برادری بستید؟ شما همین الآن اینجا در جامعه ما کسانی را نمیبینید که ظاهر آنها مسلمان است و همهچیز را هم قبول دارند و فلان، ولی باطناً با آنها اخوان هستند؟ با آنها رابطه برادری دارند؟ بعد میفرماید: وقتی جلوی شما هستند میگویند: ما که مثل شما هستیم، ما که قبول داریم آقا، ما که نماز هم میخوانیم! بعد قرآن میگوید: وقتی هم کسی آنها را نمیبیند، همان نماز را هم دیگه نمیخوانند! بعد با برادرهایشان، با آنهایی که همپیمان سیاسی آنها هستند، خلوت میکنند و به آنها میگویند: بابا ما که با شما هستیم، ما داریم اینها را مسخره میکنیم.
قرآن در یک آیه دیگر میفرماید: در جمعهای داخلی خودشان مینشینند، پیامبر و قرآن را مسخره میکنند و میگویند: خدا اینها را گفت! خدا اینها را گفت! باز معلوم نیست دیشب چه خوابی دیده است، چه خورده است، صبح باز آمده است میگوید که خدا دیشب این را به من گفت! اینها را مسخره میکنند. آیه خطاب به پیامبر اکرم(ص) آمد که این هم یکی از کارهای آنها است. پیامبر اکرم(ص) دو تن از آنها را خواستند و فرمودند: چرا این حرفها را میزنید؟ قبول دارید یا قبول ندارید؟ این را روشن کنید تا اگر قبول ندارید، یک جور باید با شما صحبت کرد و اگر قبول دارید، یک جور دیگر حرف زد. اینها خشکشان زد؛ قرآن میگوید خشکشان زد که این چطور فهمیده؟! حتماً چه نفوذی بین ما دارد؟ جاسوسهای او تا کجا آمدهاند؟ شنود گذاشته است؟ چه بوده است؟ قرآن میگوید گفتند: بابا ما شوخی کردیم، «کُنَّا نَسْتَهْزِئُ»؛ ما داشتیم شوخی میکردیم، ما منظور بدی نداشتیم، دورهمی حالا بود، یک چیزی گفتیم و ما اصلاً همچین...» برنامه ترور پیامبر را داشتند! وقتی که از جنگ تبوک با رومیها برمیگشتند، به ترور پیامبر اقدام کردند؛ چندین بار به ترور اقدام شد. پیامبر هم فهمید، خدای متعال هم گفت، پیامبر گفت. عمار و اینها گفتند بگیریم با آنها برخورد کنیم! فرمودند: نه، چون اینها که افشا نشدهاند؛ بعد میگویند این پیامبر اصحاب خود را هم میکشد. باید خودشان، خودشان را افشا کنند. باید مراقب باشیم ضربه نزنند. تبیین، جهاد تبیین، پیامبر دقیقاً اینجا میگویند باید جهاد تبیین بکنید. اینها را افشا کنید، اسم هم لازم نیست ببرید، با آنها برخورد هم نکنید؛ بگذارید تاکتیکها و روشهای آنها را افشا کنید، تیپشناسی، تیپولوژی بکنید، توطئهها افشا بشود، شبهات آنها را پاسخ بدهید، اینها کمکم خودشان آنچه را در باطن دارند ظاهر میکنند. منافق، کافر میشود یعنی بعد علناً موضع میگیرد، تا آخر خودشان را مخفی نمیکنند. - نیم ساعت آخر برای پرسش و پاسخ است. آن نیم ساعت آخر معلوم نیست چه زمانی است، چون ممکن است دم غروب باشد. من آن نیم ساعت آخر را برای پرسش و پاسخ میگذارم. ما در خدمت هستیم- .
حالا من آیات متعدد دیگری آورده بودم، فقط تیتر چند تا از آنها را بگویم، خودتان رجوع بکنید. این هم آیهای که عرض کردم، آیه ۱۱ سوره حشر بود. به این آیاتی که گفتم اگر به تفاسیر مراجعه بکنید، اینقدر چیزهای جذاب و بهروزی میبینید؛ منتها با این چشم نروید که اینها متن مقدس تاریخی و اسناد تاریخی است؛ نه، ما اینها را نه به عنوان سند تاریخی و کتاب مقدس، بلکه به عنوان نقشه راه میبینیم. یعنی دائم با مسائل امروز تطبیق بدهید، ببینید چهقدر مطلب دارد.
در بعضی آیات، قرآن توضیح میدهد که "نفاق فردی" و "نفاق اجتماعی"، این دو شخصیتی بودن و این دو تیپ بودن چطور با هم ارتباط دارند. در بعضی آیات توضیح میدهد که بعضی از این تیپها قدرتطلب و ریاستطلب هستند. اگر رئیس باشند خدا و پیامبر را قبول دارند، با شما هستند، به شرطی که خودشان رئیس بشوند، مطرح باشند و جاهطلبی ارضا بشود. اگر این ریاست و مقام و مریدها و اینها را از او بگیرید، کافر است؛ یعنی مؤمن نیست. شجاعت این که صریح نظر خود را بگویند ندارند، جاهطلبی خود را هم میخواهند ارضا بکنند و... ما این تیپها را هم دیدیم؛ هم زمان پیامبر شنیدیم و خواندیم، هم زمان انقلاب خودمان دیدیم. ما در همین چهل سال موارد مکرر دیدیم؛ کسانی که تا در ردههای بالای جمهوری اسلامی بودند، خیلی سوپرانقلابی بودند، وقتی که از آن مقام کنار رفت، به دشمن ملحق شد! یا اصلاً به خارج رفتند و به آمریکا و انگلستان پناهنده شدند، یا اگر اینجا بودند و هستند، دائم مواضع آنها را میگویند و تمام شعارهای اصلی انقلاب را زیر سؤال میبرند. مکرر من خودم اشخاصی را از نزدیک میشناسم که سی سال پیش، بیست سال پیش میدیدم چهجور آدمی بود، و الآن چهجور است. حالا شماها چون جوان هستید اینها را نمیشناسید؛ همین الآن هم در فضای مجازی و اینها فعال هستند، از بعضی از آنها من تجربهای از نزدیک دارم.
در بعضی آیات میفرماید که حالت ریاستطلبی هم نه، یک چیزی ریشهدارتر از آن: خودبرتربینی؛ همیشه میخواهند غیر از بقیه دیده بشوند، نمیخواهند با مردم باشند، میخواهند بالاتر از مردم دیده بشوند، ولو مقام و ریاست هم نباشد. قرآن میفرماید این هم یک جور بیماری قلبی، روحی و اخلاقی است. «وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ آمِنُوا»؛ آیه ۱۳ بقره، به این هم رجوع کنید: «وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ آمِنُوا». وقتی به اینها گفته میشود که مسئله به لحاظ نظری برای تو روشن شد، سؤالات دیگر پاسخ داده شده است، برای تو روشن است، حالا دیگر ایمان بیاور، تصمیم بگیر که... ضمن این که اینجا چیزی که دستور میدهند، معنی آن این است که عمل، اختیاری است؛ چون بعضیها میگویند: آقا ایمان که دست خود آدم نیست، بله؟ یا قبول داری یا قبول نداری، «ایمان بیاور» یعنی چه؟ این معلوم میشود که آن قبول داشتن و نداشتن، یک بعد آن مربوط به فهمیدن و نفهمیدن است؛ آن خودش اختیاری نیست، اما مقدمات آن هم اختیاری هست.
مثل این که شما میگویید تا لب پشتبام میروی، بعد خودت را میاندازی، بعد وسط راه میگویی که دیگر اختیاری نیست که، دارم میافتم دیگه، خب بله اینجا اختیاری نیست، مقدمات آن اختیاری بود. تو آمدی لب بام خودت را پرت کردی؛ وقتی پرت کردی، بعد از آن دیگر اختیاری نیست! مثل این که ما مثلاً یکسری عادات بد در خودمان ایجاد کردیم؛ طبق آن عادات یک اعمالی انجام میدهیم، بعد میگوییم: آقا این عادت من است، من واقعاً نمیتوانم! ممکن است راست هم بگوییم، حالا نمیتوانم که نه، ولی برای من خیلی سخت است. این الآن دست خودت نیست، اما مقدمات آن که این عادت را در طول زمان با اختیار خودم در خودم به وجود آوردم، آن اختیاری بود. دقت میکنید؟ مثل معتاد که با اختیار معتاد میشود، بعد که معتاد شد میگوید من دیگر نمیتوانم مصرف نکنم. این حرکت قهری است، اما اختیاری است؛ مثل همان پرت کردن خود از پشتبام.
اما این را هم دقت کنید، در ترجمه قرآن مکرر میبینید «الَّذِینَ آمَنُوا» را به مؤمنین ترجمه میکنند«الَّذِینَ کَفَرُوا» را میگویند کافران. این ترجمه غلط است. اینجا این فعل است، اسم فاعل نیست که؛ جمله فعلیه است. «الَّذِینَ کَفَرُوا» یعنی آنان که کفر را انتخاب کردند؛ یعنی میداند این هست و میرود. «الَّذِینَ آمَنُوا» یعنی آنهایی که ایمان را انتخاب کردند. این یک فعل است، انفعال نیست. بعضیها فکر میکنند کفر و ایمان در برابر یک تأثیر بیرونی انفعال است، نه! «آمَنُوا» و «کَفَرُوا»، اینها دوتا فعل هستند، انفعال نیستند. تو تصمیم میگیری. مسئله برای تو روشن میشود، حالا تصمیم میگیری که قبول کنی یا قبول نکنی. مثل این که در دادگاه به تو ثابت میکنند که: آقا حق با شما نیست حق با این آقا است. حالا از این به بعد تو تصمیم میگیری که ایمان بیاوری یا کفر؛ یعنی حق را بپذیری یا نپذیری. پس انتخابی است. این را هم دقت کنید، چون بعضیها میگویند: آقا اینها که اختیاری نیست.
این آیه هم میفرماید که وقتی به آنها گفته میشود: حالا که مسئله برای شما روشن شد، حالا باید تصمیم بگیرید، انتخاب کنید: «آمِنُوا کَمَا آمَنَ النَّاسُ». یک کار استثنایی هم نمیکنید. همه مردمی که دارند فطری بررسی میکنند، مثل شما خیلیهای دیگر اینها را شنیدند و فهمیدند درست است، انتخاب کردند. چرا میخواهید استثنابازی درآورید؟ منمنم و منیت چرا؟ بعد او چه میگوید؟ «قَالُوا»؛ یکمرتبه روشنفکربازی، که یعنی ما عوام هستیم؟ ما با مردم باشیم؟ «قَالُوا» چه؟ این ادامه آیه است: «أَنُؤْمِنُ کَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ»؛ یک مشت احمق حرفهای شما را باور کردهاند که خدا هست و با این هم حرف زده است، ما هم مثل یک مشت سفیه احمق ایمان بیاوریم؟ ما هم جزء این گله آدمهای نادان بیاییم؟
بعد خداوند میفرماید: «أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ»؛ اگر یک سفیه در دنیا باشد تو هستی. خود اینها سفیه هستند. سفیه یعنی کسی که از عقل خودش درست استفاده نمیکند یا اصلاً عقلی ندارد که بخواهد از آن استفاده بکند! یعنی سفیه آن کسی است که میفهمد هستی خالق دارد، و این خالق نمیتواند حکیم و عادل نباشد، رحیم و رحمان نباشد، و نمیتواند حکیم، عادل، رحیم و رحمان باشد و با بشر حرف نزده باشد، که: اینجا چه خبر است ما را آوردی؟ ما را اینجا آوردی چهل پنجاه سال اینجا هستیم بعد تا ابد میرویم؟! چطور مسئلهای به این مهمی را به ما نگفتی؟ "سفیه" آن کسی است که این سؤالات مطرح میشود، جواب آن داده میشود، باز نمیپذیرد. شما سفیه هستید نه آنها.
همین الآن شما کسانی را نمیبینید که وقتی میگویند «آمِنُوا»، آقا در مسیر درست بیا، با مردم باش و... میگویند: یک مشت احمق سفیه! ما با اینها باشیم؟ ما روشنفکر هستیم، ما یک جور دیگر هستیم! ما مصلح هستیم! در آیه دیگر میفرماید: ما مصلح هستیم، ما میخواهیم اصلاح بکنیم، ما اصلاحطلب هستیم، اما شماها، اینها یک مشت عوامِ سفیه، یک مشت آدمهای ساده بازیخور، یک مشت بیسواد دنبال او راه افتادهاند، مگر ما مثل اینها بازی میخوریم؟ قرآن میفرماید: مصلح نیستند، مفسد هستند. سفیه آنها نیستند، «أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ»؛ ببینید اینجا سه تأکید دارد، بلکه چهار تا: «أَلَا»، «إِنَّ»، و تقدم این بر او، و بعد هم الف و لام «السُّفَهَاءُ». یعنی اگر بخواهید کل "سفاهت" را ترجمه زمینی بکنید شماها هستید که مسئله برای شما روشن شده است، حالا موقع تصمیم و انتخاب است، بقیهای هم که این مسئله به آنها عرضه شد انتخاب میکنند، باز برمیگردید اینها را مسخره میکنید.
هشتگهای موضوعی